ਫਾਰਮੂਲਾ 1 ਨੇ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਫਾਰਮੂਲਾ 1 ਅਤੇ ਰਵਾਂਡਾ ਸਰਕਾਰ ਵਿਚਾਲੇ 10 ਸਾਲ ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ ‘ਤੇ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ 2030 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਰਵਾਂਡਾ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ 1993 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਕਿਆਲਾਮੀ ਸਰਕਟ ‘ਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦੌੜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ F1 ਦੌੜ ਹੋਵੇਗੀ — ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਦਹਾਕੇ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਇਹ ਐਲਾਨ ਮੰਗਲਵਾਰ (13 ਅਕਤੂਬਰ) ਨੂੰ ਰਵਾਂਡਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਿਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਰਵਾਂਡਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੌਲ ਕਾਗਾਮੇ, ਫਾਰਮੂਲਾ 1 ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸਟੈਫਾਨੋ ਡੋਮੇਨੀਕਾਲੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੋਟਰਸਪੋਰਟ ਸੰਸਥਾ (FIA) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੋਹੰਮਦ ਬਿਨ ਸੁਲੇਏਮ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ। ਦੌੜ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਨਾਂ “ਫਾਰਮੂਲਾ 1 ਅਫ਼ਰੀਕਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ, ਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟਡ ਬਾਈ ਵਿਜ਼ਿਟ ਰਵਾਂਡਾ” ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਨਵਾਂ ਸਰਕਟ ਰਵਾਂਡਾ ਦੇ ਬੁਗੇਸੇਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਜੋ ਕਿਗਾਲੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣਾਧੀਨ ਨਵੇਂ ਕਿਗਾਲੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸਰਕਟ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ Tilke ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਸਾਬਕਾ F1 ਡਰਾਈਵਰ ਐਲੈਕਸ ਵਰਜ਼ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਵਰਜ਼ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕੰਸਲਟੈਂਸੀ DAR ਮਿਲ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਲਗਭਗ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬਾ, 17 ਮੋੜਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਘੜੀ ਦੀ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਟਰੈਕ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੈਪ ਦੌਰਾਨ 197 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਦਾ ਬਦਲਾਅ ਆਵੇਗਾ। ਸਰਕਟ ਨੂੰ FIA ਗਰੇਡ 1 ਮਿਆਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।

ਪਹਿਲੀ ਦੌੜ ਦੀ ਸਹੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਐਲਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਰਕਟ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ — ਜਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਹੋ ਸਕਦਾ 2030 ਵਿੱਚ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਰਵਾਂਡਾ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਬੋਰਡ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਡ, ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਸਟੈਫਾਨੋ ਡੋਮੇਨੀਕਾਲੀ ਨੇ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਫਾਰਮੂਲਾ 1 ਲਈ “ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਲ” ਦੱਸਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਨਾਲ ਇਹ ਖੇਡ ਹੁਣ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਰ ਵੱਸਦੇ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਦੌੜੇਗੀ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਫੈਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਹੋਰ ਨੇੜੇ ਲਿਆਵੇਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਫਾਰਮੂਲਾ 1 ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਪਸੀ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ, ਸਹੀ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਨਾਲ ਹੋਣੀ ਸੀ।

ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕਾਗਾਮੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਅੱਜ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੋਟਰਸਪੋਰਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਇਸ ਮਹਾਂਦੀਪ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦੌੜ ਰਹੀ ਸੀ — ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਇਸ ਨੂੰ ਬਦਲਦਾ ਹੈ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬੁਗੇਸੇਰਾ ਸਰਕਟ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀਆਂ, ਹੁਨਰ, ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਕਾਰੋਬਾਰ ਲਿਆਉਣਗੇ।

ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਰਵਾਂਡਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ 2024 ਵਿੱਚ ਕਿਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ FIA ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਗਿਵਿੰਗ ਸੈਰੇਮਨੀ ਦੌਰਾਨ ਹੀ F1 ਦੌੜ ਲਈ ਬੋਲੀ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਐਲਾਨਿਆ ਸੀ। ਸੱਤ ਵਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਲੁਈਸ ਹੈਮਿਲਟਨ ਵੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਫਾਰਮੂਲਾ 1 ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਐਲਾਨ ਉਸ ਦੀ ਉਸ ਇੱਛਾ ਦਾ ਜਵਾਬ ਹੈ।

ਫਾਰਮੂਲਾ 1 ਮੁਤਾਬਕ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ 10 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ F1 ਫੈਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਬ-ਸਹਾਰਾ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਫੈਨ 35 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਹਨ। ਰਵਾਂਡਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ UCI ਰੋਡ ਵਰਲਡ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ 2024 ਵਿੱਚ FIA ਜਨਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀਜ਼ ਅਤੇ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਸੈਰੇਮਨੀ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕਾਗਾਮੇ ਵੱਡੇ ਖੇਡ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘਰੇਲੂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਮਨ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ DR ਕੰਗੋ ਵਿੱਚ M23 ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਨੂੰ ਰਵਾਂਡਾ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਭਟਕਾਉਣ ਲਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ — ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ “ਸਪੋਰਟਸਵਾਸ਼ਿੰਗ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ

• ਫਾਰਮੂਲਾ 1 ਅਤੇ ਰਵਾਂਡਾ ਵਿਚਾਲੇ 10 ਸਾਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਝੌਤਾ; 2030 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਦੌੜ ਦੀ ਉਮੀਦ।
• ਇਹ 1993 ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ F1 ਦੌੜ ਹੋਵੇਗੀ।
• ਦੌੜ “ਫਾਰਮੂਲਾ 1 ਅਫ਼ਰੀਕਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ, ਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟਡ ਬਾਈ ਵਿਜ਼ਿਟ ਰਵਾਂਡਾ” ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਹੋਵੇਗੀ।
• ਨਵਾਂ ਸਰਕਟ ਬੁਗੇਸੇਰਾ ਵਿੱਚ (ਕਿਗਾਲੀ ਤੋਂ 40 ਕਿਮੀ ਦੱਖਣ) ਬਣੇਗਾ; 6 ਕਿਮੀ, 17 ਮੋੜ, 197 ਮੀਟਰ ਉਚਾਈ-ਬਦਲਾਅ, FIA ਗਰੇਡ 1 ਮਿਆਰ।
• ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 10 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ F1 ਫੈਨ; ਲੁਈਸ ਹੈਮਿਲਟਨ ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੰਗ ਪੂਰੀ; ਸਪੋਰਟਸਵਾਸ਼ਿੰਗ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਵੀ।