ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਨੇ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੀਸੇ (ਲੈੱਡ) ਦੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਪ੍ਰਸਾਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਅਨੁਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ 35 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀਸੇ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਹੈ, ਜਦਕਿ 81.5 ਕਰੋੜ ਬੱਚੇ — ਯਾਨੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਰ ਤੀਜੇ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ — ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਸੀਸੇ ਦੇ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਪੱਧਰ ਨਾਲ ਜੀ ਰਹੇ ਹਨ।

WHO ਨੇ ਇਹ ਅਪੀਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੀਸਾ-ਜ਼ਹਿਰੀਲਾਪਣ ਰੋਕਥਾਮ ਹਫ਼ਤੇ (18–26 ਅਕਤੂਬਰ) ਤੋਂ ਐਨ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ, ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅੰਤਰਿਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਰੂਸ ਗੌਰਡਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ “2026 ਵਿੱਚ ਸੀਸੇ ਦੀ ਜ਼ਹਿਰੀਲਤਾ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਚੋਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੱਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ — ਹੁਣ ਲੋੜ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਹੈ।

ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਨਵੀਨਤਮ ਵਿਸ਼ਵ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਤੱਥ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਦੇਸ਼ਾਂ ਕੋਲ ਸੀਸਾ-ਯੁਕਤ ਪੇਂਟ ‘ਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਲਾਗੂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹਨ — ਜਦਕਿ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਸੇ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਪੇਂਟ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੇ ਬਰਤਨ, ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਸਮੱਗਰੀ, ਮਸਾਲੇ, ਗੈਰ-ਰਜਿਸਟਰਡ ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਵੀ ਸੀਸੇ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਹਨ।

ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸੀਸੇ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਦਾ ਕੋਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪੱਧਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦਿਮਾਗ਼ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਇਸ ਜ਼ਹਿਰ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ — ਹਲਕਾ ਸੰਪਰਕ ਵੀ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਘਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਵਿਵਹਾਰਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੀਆਂ ਅਪੰਗਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵੱਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੀਸਾ ਦਿਲ ਅਤੇ ਗੁਰਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। WHO ਨੇ ਸੀਸੇ ਨੂੰ ਜਨ-ਸਿਹਤ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦੇ 10 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਸਾਇਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

WHO ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਏਜੰਸੀ ਨੂੰ ਸੀਸਾ-ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕਾਰਜ ਯੋਜਨਾ (Global Action Plan on Lead Mitigation) ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਹੈ, ਜੋ 2027 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ “PREVENT” ਨਾਂ ਦਾ ਤਕਨੀਕੀ ਪੈਕੇਜ ਵੀ ਲਾਂਚ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਸਰੋਤ ਲੱਭਣ, ਨਿਯਮ ਕੜੇ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤਰੱਕੀ ਨਾਪਣ ਦੇ ਵਿਹਾਰਕ ਤਰੀਕੇ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਭਾਰਤ, ਨੇਪਾਲ, ਇਥੋਪੀਆ, ਘਾਨਾ, ਮਲਾਵੀ, ਰਵਾਂਡਾ, ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਖੂਨ-ਸੀਸਾ ਜਾਂਚ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਧਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ

• ਹਰ ਸਾਲ 35 ਲੱਖ+ ਮੌਤਾਂ ਲਈ ਸੀਸੇ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ — WHO ਦਾ ਤਾਜ਼ਾ ਅਨੁਮਾਨ
• 81.5 ਕਰੋੜ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਸੀਸਾ ਖਤਰਨਾਕ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ; ਹਰ ਤੀਜਾ ਬੱਚਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ
• ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦੇਸ਼ਾਂ ਕੋਲ ਸੀਸਾ-ਯੁਕਤ ਪੇਂਟ ‘ਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ
• ਸਰੋਤ: ਪੇਂਟ, ਬਰਤਨ, ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਸਮੱਗਰੀ, ਮਸਾਲੇ, ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ
• 2027 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਕਾਰਜ ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ “PREVENT” ਤਕਨੀਕੀ ਪੈਕੇਜ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ