ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (ਆਰਬੀਆਈ) ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਮੁੱਢਲੇ ਆਂਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਕੁੱਲ ਭੁਗਤਾਨ ਸੰਤੁਲਨ (ਬੀਓਪੀ) ਅਗਸਤ 2026 ‘ਚ 45.4 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੇ ਸਰਪਲਸ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਅਗਸਤ ‘ਚ ਇਹ 5.6 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੇ ਘਾਟੇ ‘ਚ ਸੀ। ਜੁਲਾਈ ਦੇ 20.8 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੇ ਸਰਪਲਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੀ ਇਹ ਦੁੱਗਣੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।

ਇਸ ਵੱਡੇ ਉਛਾਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਪੂੰਜੀ ਖਾਤਾ ਹੈ। ਅਗਸਤ ‘ਚ ਪੂੰਜੀ ਖਾਤੇ ‘ਚ 50.6 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦਰਜ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ 0.5 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਸੀ। ਇਸ ‘ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀਆਂ (ਐਨਆਰਆਈ) ਦੀਆਂ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਰਿਹਾ। ਅਗਸਤ ‘ਚ ਐਨਆਰਆਈ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਾਸ਼ੀਆਂ 83 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਪਹੁੰਚੀਆਂ, ਜਦੋਂਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ 1 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਸਨ।

ਇਹ ਵਾਧਾ ਆਰਬੀਆਈ ਵੱਲੋਂ ਜੂਨ ‘ਚ ਐਲਾਨੇ ਗਏ ਉਪਾਵਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ‘ਚ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀਆਂ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਸਕੀਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਕੀਮ 31 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਲਗਭਗ 133 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਏ। 18 ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਦੇ ਪੂੰਜੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਉਪਾਵਾਂ ਨੇ 143 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖਿੱਚੇ ਸਨ।

ਕਰੰਟ ਖਾਤੇ ‘ਚ ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਜੇ ਵੀ ਘਾਟਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਘੱਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਗਸਤ ‘ਚ ਕਰੰਟ ਖਾਤਾ ਘਾਟਾ 5.2 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਰਿਹਾ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ 6.1 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਮਾਲ ਵਪਾਰ ਘਾਟਾ 26.6 ਅਰਬ ਡਾਲਰ (ਬਨਾਮ 27.6 ਅਰਬ) ਰਿਹਾ; ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਸਰਪਲਸ 16.5 ਅਰਬ ਡਾਲਰ (ਬਨਾਮ 15.6 ਅਰਬ) ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਰੇਮਿਟੈਂਸ 12.8 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਹੋ ਗਏ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਿੱਧਾ ਨਿਵੇਸ਼ 3.3 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਪ੍ਰਵਾਹ ‘ਤੇ ਆ ਗਿਆ।

2026 ‘ਚ ਰੁਪਏ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਈਰਾਨ ਯੁੱਧ ਕਾਰਨ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀ ਲਗਾਤਾਰ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੀ ਰਹੀ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ 2026 ‘ਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਲਗਭਗ 32.8 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ਵੇਚੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ‘ਚ ਅਗਸਤ ਦਾ ਸਰਪਲਸ ਭਾਰਤ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਵਿੱਤੀ ਸਥਿਤੀ ਲਈ ਰਾਹਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਹੈ।

ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ

• ਅਗਸਤ 2026 ‘ਚ ਬੀਓਪੀ ਸਰਪਲਸ $45.4 ਅਰਬ; ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ $5.6 ਅਰਬ ਦਾ ਘਾਟਾ
• ਐਨਆਰਆਈ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਾਸ਼ੀਆਂ $83 ਅਰਬ (ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਸਿਰਫ਼ $1 ਅਰਬ)
• ਪੂੰਜੀ ਖਾਤੇ ‘ਚ $50.6 ਅਰਬ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ; ਬੈਂਕਿੰਗ ਪੂੰਜੀ $64.7 ਅਰਬ
• ਕਰੰਟ ਖਾਤਾ ਘਾਟਾ $5.2 ਅਰਬ ‘ਤੇ ਸੀਮਤ; ਐੱਫਡੀਆਈ $3.3 ਅਰਬ
• ਅਪ੍ਰੈਲ-ਅਗਸਤ ਦੌਰਾਨ ਕੁੱਲ ਸਰਪਲਸ $58 ਅਰਬ