ਮੁੰਬਈ — ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਨੇ ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਸਾਲ ਖਾਸ ਕਦਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜੁਟਾਏ ਗਏ $140 ਅਰਬ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦਾ ਲਗਭਗ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਖ਼ਰਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਰਾਇਟਰਜ਼ ਦੀ 15 ਅਕਤੂਬਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੇ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁਦਰਾ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ 8 ਜੂਨ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ RBI ਨੇ ਲਗਭਗ $75–80 ਅਰਬ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਰਤੇ ਹਨ: ਸਪਾਟ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਡਾਲਰ ਵਿਕਰੀ, ਅਤੇ ਡਾਲਰ-ਰੁਪਇਆ ਸਵੈਪ ਰਾਹੀਂ ਬੈਂਕਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਵਾਧੂ ਰੁਪਏ ਦੀ ਤਰਲਤਾ ਸੋਖਣਾ। ਤਿੰਨ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ RBI ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁਲਾਂਕਣ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਹਰ ਕਰਕੇ ਲਗਾਇਆ ਹੈ; ਸਪਾਟ ਅਤੇ ਸਵੈਪ ਸੌਦੇ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਰਾਇਟਰਜ਼ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਅੰਕੜੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।

2 ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ ਘਟ ਕੇ $734.6 ਅਰਬ ਰਹਿ ਗਏ — ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ $51 ਅਰਬ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਰੁਪਇਆ ਆਪਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨਿਮਨ ਪੱਧਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੰਡਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ; 10 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਇਹ ਡਾਲਰ ਮੁਕਾਬਲੇ 96.73 ‘ਤੇ ਬੰਦ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਈ ਵਿੱਚ ਇਹ 96.96 ਦੇ ਸਰਬ-ਕਾਲੀਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਛੂਹ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

ਰੁਪਏ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ, ਅਮਰੀਕੀ ਟ੍ਰੈਜ਼ਰੀ ਯੀਲਡ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਕਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਬ੍ਰੋਕਰੇਜ ਫਰਮ ਐਂਬਿਟ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਫਾਰਵਰਡ ਦੇਣਦਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਰਤਣਯੋਗ ਭੰਡਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਗਿਰਾਵਟ RBI ਦੀ ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਾਖੀ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ‘ਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਟੇਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਹਵਾ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਤੰਬਰ ਅੰਤ ਤੱਕ RBI ਦੀਆਂ ਸ਼ੁੱਧ ਫਾਰਵਰਡ ਡਾਲਰ ਦੇਣਦਾਰੀਆਂ ਲਗਭਗ $200 ਅਰਬ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ 2 ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਸੋਨੇ ਦੇ ਭੰਡਾਰ $106.4 ਅਰਬ ਦੇ ਸਨ।

ਦਬਾਅ ਘਟਾਉਣ ਲਈ RBI ਨੇ 10 ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਕਈ ਸਖ਼ਤ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਹਨ: ਤਿੰਨ ਸਰਕਾਰੀ ਤੇਲ ਕੰਪਨੀਆਂ (ਇੰਡੀਅਨ ਆਇਲ, ਐਚਪੀਸੀਐਲ, ਬੀਪੀਸੀਐਲ) ਦੀਆਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਡਾਲਰ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖਿੜਕੀ, ਰੁਪਏ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ FX ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਸੌਦਿਆਂ ‘ਤੇ 20% ਨਕਦ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੀ ਲਾਜ਼ਮੀਅਤ, ਅਤੇ ਐਕਸਚੇਂਜ-ਟ੍ਰੇਡਿਡ ਮੁਦਰਾ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਸੀਮਾ $100 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ $5 ਮਿਲੀਅਨ ਕਰਨਾ। 12 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਨੇ ਰੁਪਏ ਦੇ ਗੈਰ-ਡਿਲੀਵਰੇਬਲ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ‘ਤੇ ਨਿਯਮ ਵੀ ਸਖ਼ਤ ਕੀਤੇ ਸਨ।

RBI ਗਵਰਨਰ ਸੰਜੇ ਮਲਹੋਤਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਦਮ ਸੱਟੇਬਾਜ਼ੀ ਰੋਕਣ ਲਈ ਹਨ, ਪੂੰਜੀ ਨਿਯੰਤਰਣ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਰੁਪਏ ਦੀ ਸੁਚਾਰੂ ਗਤੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬਾਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ

• RBI ਨੇ $140 ਅਰਬ ‘ਚੋਂ ਲਗਭਗ $75–80 ਅਰਬ ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਾਖੀ ‘ਚ ਲਗਾਏ: ਰਾਇਟਰਜ਼
• 8 ਜੂਨ ਤੋਂ ਸਪਾਟ ਡਾਲਰ ਵਿਕਰੀ ਅਤੇ ਡਾਲਰ-ਰੁਪਇਆ ਸਵੈਪ ਰਾਹੀਂ ਦਖ਼ਲ
• ਭੰਡਾਰ 2 ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਘਟ ਕੇ $734.6 ਅਰਬ ਰਹੇ; ਰੁਪਇਆ ਰਿਕਾਰਡ ਨਿਮਨ ਦੇ ਨੇੜੇ
• ਕੱਚਾ ਤੇਲ, ਅਮਰੀਕੀ ਯੀਲਡ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਕਰੀ ਨੇ ਵਧਾਇਆ ਦਬਾਅ
• ਤੇਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਡਾਲਰ ਖਿੜਕੀ, FX ‘ਤੇ 20% ਨਕਦ ਰਿਜ਼ਰਵ ਸਮੇਤ ਸਖ਼ਤ ਕਦਮ