ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਸਾਈਬਰ ਠੱਗਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਹਥਕੰਡੇ ‘ਡਿਜੀਟਲ ਅਰੈਸਟ’ ਖਿਲਾਫ਼ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਮਿਲੀ ਹੈ। IFSO ਯੂਨਿਟ ਦੇ Financial Monitoring Cell ਦੀ ‘Proactive Victim Identification & Protection Team’ ਨੇ ਦਿੱਲੀ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ — ਪੰਜ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਚੁੰਗਲ ‘ਚੋਂ ਕੱਢਿਆ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ₹1.53 ਕਰੋੜ ਦਾ ਹੋਰ ਨੁਕਸਾਨ ਰੋਕ ਲਿਆ।

ਪੁਲਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਸਾਈਬਰ ਹੈਲਪਲਾਈਨ 1930 ‘ਤੇ ਆਈ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। 14 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਾਗਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਠੱਗਾਂ ਨੇ ਫ਼ੋਨ ‘ਤੇ ਘੇਰਿਆ — ਪਹਿਲਾਂ ਖੁਦ ਨੂੰ TRAI ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਜਾਰੀ ਸਿਮਾਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਗਲਤ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀਡੀਓ ਕਾਲ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਜਾਅਲੀ IPS ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਮਨੀ-ਲਾਡਰਿੰਗ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ। ਡਰ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ Bank of Baroda, ICICI ਅਤੇ SBI ਖਾਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਟਰਾਂਸਫਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। 29 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ e-FIR ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ।

ਜਾਂਚ ਦੌਰਾਨ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਪੈਸਾ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਇੱਕ Axis Bank ਮਿਊਲ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ 21 ਤੋਂ 29 ਸਤੰਬਰ ਦਰਮਿਆਨ ਪੰਜ ਹੋਰ ਪੀੜਤਾਂ ਨੇ ਵੀ ਰਕਮ ਭੇਜੀ ਸੀ। ਟੀਮ ਨੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲਿਆ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਟੀਮ ਨੇ ਖੁਦ ਸ਼ੱਕੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੇ ਰਸਤੇ ਟਰੈਕ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਠੱਗਾਂ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਸਨ।

ਨਜਫ਼ਗੜ੍ਹ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 77 ਸਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ Airports Authority of India ਕਰਮਚਾਰੀ ਨੂੰ 17 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ‘ਡਿਜੀਟਲ ਅਰੈਸਟ’ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਠੱਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ₹3 ਲੱਖ ਮੰਗ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸੋਨਾ-ਚਾਂਦੀ ਗਿਰਵੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ, 1930 ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਰਾਹੀਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਦੌਰੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੀ — ਲਗਭਗ ₹3.48 ਲੱਖ ਦਾ ਹੋਰ ਨੁਕਸਾਨ ਟਲ ਗਿਆ।

ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਇੱਕ 80 ਸਾਲਾ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ₹18 ਲੱਖ ਗੁਆ ਚੁੱਕੇ ਸਨ; ਠੱਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ₹10 ਲੱਖ ਲਈ ਘਰ ਗਿਰਵੀ ਰੱਖਣ ਦਾ ਦਬਾਅ ਪਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਬੈਂਕਾਂ, ਸਥਾਨਕ ਸਾਈਬਰ ਯੂਨਿਟਾਂ ਅਤੇ 1930 ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਹੋਰ ਭੁਗਤਾਨ ਰੁਕਵਾਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੀੜਤ 65 ਤੋਂ 80 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਈ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

‘ਡਿਜੀਟਲ ਅਰੈਸਟ’ ਵਿੱਚ ਠੱਗ ਪੁਲਿਸ, CBI ਜਾਂ NIA ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਕੇ ਵੀਡੀਓ ਕਾਲ ‘ਤੇ ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਸਦੀਕ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਪੈਸਾ ਟਰਾਂਸਫਰ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਂਚ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਿੱਤੀ ਖੁਫ਼ੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰਾਹੀਂ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪਛਾਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵੱਲ ਕਦਮ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਕਾਲਰ ਵੀਡੀਓ ‘ਤੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੇ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ 1930 ‘ਤੇ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ।

ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ

• ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਦੀ IFSO ਯੂਨਿਟ ਨੇ ਪੰਜ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ₹1.53 ਕਰੋੜ ਦਾ ਸੰਭਾਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਰੋਕਿਆ।
• ਸਾਈਬਰ ਹੈਲਪਲਾਈਨ 1930 ‘ਤੇ ਮਿਲੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਂਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਮਿਊਲ ਖਾਤੇ ਤੱਕ ਪੁੱਜੀ।
• ਸਾਗਰਪੁਰ ਦੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਜਫ਼ਗੜ੍ਹ ਦੇ 77 ਸਾਲਾ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ।
• ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ 80 ਸਾਲਾ ਵਪਾਰੀ ਤੋਂ ₹10 ਲੱਖ ਹੋਰ ਵਸੂਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਕਾਮ।
• ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੀੜਤ 65–80 ਸਾਲ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀਡੀਓ ਕਾਲ ‘ਤੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।