ਓਸਲੋ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਨਾਰਵੇ ਦੀ ਨੋਬਲ ਕਮੇਟੀ ਨੇ 2026 ਦੇ ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸਾਲ ਦਾ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਦੱਖਣ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਮੁਖੀ ਨਵਨੇਥਮ ‘ਨਵੀ’ ਪਿਲੈ ਦੇ ਨਾਂਅ ਰਿਹਾ। ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਯੋਰਗਨ ਵਾਤਨੇ ਫਰੀਡਨੇਸ ਨੇ ਓਸਲੋ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪਿਲੈ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਭਰ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਬਦਲੇ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਨੋਬਲ ਕਮੇਟੀ ਮੁਤਾਬਕ ਪਿਲੈ ਦੀ ਚੋਣ 287 ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 208 ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ 79 ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਿਲੈ ਨੇ ਸਰਵਵਿਆਪਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਨਿਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਾਧਾਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਉਲੰਘਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਨ।

85 ਸਾਲਾ ਨਵੀ ਪਿਲੈ ਦਾ ਜੀਵਨ ਨਿਆਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਉਹ 23 ਸਤੰਬਰ 1941 ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਡਰਬਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਾਮਿਲ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ। ਰੰਗਭੇਦ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਗੈਰ-ਗੋਰੀ ਮਹਿਲਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਜੱਜ ਬਣੀਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਰਵਾਂਡਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਪਰਾਧਕ ਟ੍ਰਾਈਬਿਊਨਲ ਦੀ ਜੱਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ (1999–2003) ਰਹੀਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਿਨਸੀ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨਣ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੇਸ਼ਕਦਮੀ ਕੀਤੀ। 2003 ਤੋਂ 2008 ਤੱਕ ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਪਰਾਧਕ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਜੱਜ ਰਹੀਆਂ ਅਤੇ 2008 ਤੋਂ 2014 ਤੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

ਇਸ ਐਲਾਨ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਵੀ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ, ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਠ ਯੁੱਧ ਰੋਕੇ ਹਨ। ਐਲਾਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਟਰੰਪ ਨੇ ਖੁਦ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਨਾਮ ਸ਼ਾਇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਮਿਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ‘ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਲੋਕਾਂ’ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਦੇਣ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਟਰੰਪ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ‘ਤੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਸਨ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਮਰੀਕਾ-ਈਰਾਨ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ।

ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ 2025 ਦਾ ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੈਨਜ਼ੂਏਲਾ ਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੀ ਨੇਤਾ ਮਾਰੀਆ ਕੋਰੀਨਾ ਮਾਚਾਡੋ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਾਲ ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ ਮਾਚਾਡੋ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗ਼ਾ ਵਾਈਟ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਨੋਬਲ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਪੁਰਸਕਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ — ਤਮਗ਼ਾ ਸੌਂਪਣ ਨਾਲ ਟਰੰਪ ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ।

ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ 1.2 ਕਰੋੜ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਕ੍ਰੋਨਰ ਦੀ ਇਨਾਮੀ ਰਕਮ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੰਡ ਸਮਾਰੋਹ 10 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਓਸਲੋ ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿੱਥੇ ਨਵੀ ਪਿਲੈ ਨੂੰ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਸੌਂਪਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਿਲੈ ਦੀ ਚੋਣ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੁਨੇਹਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ

• ਨਵੀ ਪਿਲੈ ਨੂੰ 2026 ਦਾ ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ — ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਲਈ ਉਮਰ-ਭਰ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦਾ ਸਨਮਾਨ
• 287 ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ (208 ਵਿਅਕਤੀ, 79 ਸੰਸਥਾਵਾਂ) ਵਿੱਚੋਂ ਨਾਰਵੇ ਦੀ ਨੋਬਲ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਚੋਣ ਕੀਤੀ
• ਟਰੰਪ ਦਾ ‘ਅੱਠ ਯੁੱਧ ਰੋਕੇ’ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਖ਼ਾਰਜ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ਼ੰਕਾ ਜਤਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ
• ਰੰਗਭੇਦ-ਵਿਰੋਧੀ ਵਕੀਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਵਾਂਡਾ ਟ੍ਰਾਈਬਿਊਨਲ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਦਾਲਤ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਮੁਖੀ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ
• 1.2 ਕਰੋੜ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਕ੍ਰੋਨਰ ਇਨਾਮ; 10 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਓਸਲੋ ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰੋਹ