ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਖੇਤਰ ਨੇ 2025-26 ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਮੰਗਲਵਾਰ 17 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਤੀਜੇ ਅਗਾਊਂ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਕੁੱਲ ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਉਤਪਾਦਨ 386.92 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ 370.74 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਨਾਲੋਂ 16.18 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ, ਯਾਨੀ 4.36 ਫ਼ੀਸਦੀ, ਵੱਧ ਹੈ।
ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਾਧਾ ਘੱਟ ਰਕਬੇ ’ਤੇ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਫ਼ਸਲਾਂ ਹੇਠਲਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ 30.14 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ 29.72 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਿਆ ਹੈ — ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ਝਾੜ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਸੂਬਿਆਂ, ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਅਨੁਮਾਨ ਜਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠਲੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਾਧੇ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਹੁਣ ਰਵਾਇਤੀ ਫ਼ਸਲਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਫਲਾਂ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ, ਮਸਾਲਿਆਂ, ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਫ਼ਸਲਾਂ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦਿਆਂ ਵੱਲ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਨਕਦੀ ਫ਼ਸਲਾਂ ਵੱਲ ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਆਮਦਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸਰੋਤ ਖੋਲ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਿਕਾਰਡ ਉਤਪਾਦਨ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੋਸ਼ਣ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਧੇਗੀ।
ਫਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ 4.60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਲ ਉਤਪਾਦਨ 117.65 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ 123.07 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਧੇ ਪਿੱਛੇ ਕੇਲੇ, ਅੰਬ, ਪਪੀਤਾ, ਸੇਬ, ਅਨਾਰ ਅਤੇ ਕਟਹਲ ਦਾ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ 4.35 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵੱਧ ਕੇ 217.80 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ 227.27 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਹੇਠਲਾ ਰਕਬਾ 11.79 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ 11.93 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਆਲੂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਛਾਲ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਆਲੂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ 11.95 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵੱਧ ਕੇ 58.57 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ 65.57 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਟਮਾਟਰ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ 20.60 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ 21.41 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਅਤੇ ਪਿਆਜ਼ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ 28.90 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ।
ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਲਗਭਗ 14.45 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵੱਧ ਕੇ 4.27 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ 4.88 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਫੁੱਲਾਂ ਹੇਠਲਾ ਰਕਬਾ 0.41 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੱਕ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਫ਼ਸਲਾਂ — ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਪਾਰੀ, ਨਾਰੀਅਲ, ਕਾਜੂ, ਪਾਨ ਦਾ ਪੱਤਾ ਅਤੇ ਕੋਕੋ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ — ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ 7.56 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵੱਧ ਕੇ 18.26 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਸੁਗੰਧਿਤ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦਿਆਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ 0.90 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ 0.93 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੰਗੀ ਖ਼ਬਰ ਹੈ। ਮਸਾਲਿਆਂ ਹੇਠਲਾ ਰਕਬਾ 4.76 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ 12.35 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਹੋਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਲਦੀ, ਲਸਣ, ਕੜੀ ਪੱਤਾ ਅਤੇ ਇਲਾਇਚੀ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹੱਥ ਹੈ।
ਇਹ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤੀਜੇ ਅਗਾਊਂ ਅਨੁਮਾਨ ਹਨ, ਅੰਤਿਮ ਅੰਕੜੇ ਨਹੀਂ। ਅੰਤਿਮ ਅਨੁਮਾਨ ਆਉਣ ’ਤੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਫ਼ਰਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਘੱਟ ਰਕਬੇ ’ਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਜਨਕ ਸੰਕੇਤ ਹੈ — ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਜੋ ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਨੂੰ ਆਮਦਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ
- ਭਾਰਤ ਦਾ ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਉਤਪਾਦਨ 2025-26 ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ 386.92 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ, ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ 4.36 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵੱਧ
- ਰਕਬਾ 30.14 ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ 29.72 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਿਆ — ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ਝਾੜ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ
- ਫਲ ਉਤਪਾਦਨ 123.07 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ 227.27 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ; ਆਲੂ 11.95 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵੱਧ ਕੇ 65.57 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ
- ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ 14.45 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵਧਿਆ; ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਫ਼ਸਲਾਂ 7.56 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵਧੀਆਂ
- ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਅਨੁਮਾਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ; ਇਹ ਅਗਾਊਂ ਅਨੁਮਾਨ ਹਨ, ਅੰਤਿਮ ਅੰਕੜੇ ਨਹੀਂ
ਟਿੱਪਣੀ ਲਿਖੋ