ਗਣਿਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦਾਅਵਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਗਣਿਤ-ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਨਕਲੀ ਬੁੱਧੀ (ਏਆਈ) ਕੰਪਨੀ ਐਂਥਰੋਪਿਕ ਦੇ ਗਣਿਤ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਲੇਵੇਂਟ ਅਲਪੋਗੇ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਏਆਈ ਮਾਡਲ ਕਲਾਡ ਨਾਲ਼ ਮਿਲ ਕੇ ਰੀਮਾਨ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਲੱਭ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਪਹੇਲੀ ਹੈ ਜੋ 1859 ਤੋਂ ਅਣਸੁਲਝੀ ਪਈ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਣਿਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਣਸੁਲਝੀ ਸਮੱਸਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਲਪੋਗੇ ਨੇ 20 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ’ਤੇ ਚਾਰ ਪੰਨਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨੋਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, “ਮੇਰਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਲਾਡ ਨਾਲ਼ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਮੈਂ ਰੀਮਾਨ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਲੱਭ ਲਿਆ ਹੈ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਸਿਰਫ਼ ਮੂਲ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ਼ ਜਨਰਲਾਈਜ਼ਡ ਰੀਮਾਨ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਵੀ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਕਿਤੇ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਆਮ ਲਿਖਤ ਪੇਪਰ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਲਪੋਗੇ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਸਬੂਤ ਨੂੰ ਆਮ ਗਣਿਤਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ 2,50,000 ਪੰਨਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੰਮਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਬੂਤ ਨੂੰ ਲੀਨ ਨਾਂ ਦੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕਦਮ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਡ ਲਗਭਗ 1 ਕਰੋੜ 70 ਲੱਖ ਲਾਈਨਾਂ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 14 ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਲਪੋਗੇ ਨੇ ਖੁਦ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕੰਮ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਕਲਾਡ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਕਲਾਡ “ਆਖ਼ਰੀ ਪੜਾਅ ਨੇੜੇ ਉੱਡਿਆ, ਨੱਚਿਆ ਅਤੇ ਚਮਕਿਆ।” ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ 41 ਦਿਨ ਲੱਗੇ — 6 ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ 16 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ — ਅਤੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ’ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਡਾਲਰ ਦੀ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਲਾਗਤ ਆਈ ਹੋਵੇਗੀ।
ਸਬੂਤ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਮਸ਼ੀਨੀ ਜਾਂਚ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਐਮਆਈਟੀ ਦੇ ਗਣਿਤ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਐਂਡਰਿਊ ਸਦਰਲੈਂਡ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਲੀਨ ਕੋਡ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ 1,75,187 ਫਾਈਲਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਗ਼ਲਤੀ ਦੇ ਕੰਪਾਇਲ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋ ਸੁਤੰਤਰ ਜਾਂਚਕਰਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੇ ਵੀ ਪੂਰੇ ਸਬੂਤ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਕਈ ਮੋਹਰੀ ਗਣਿਤ-ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਬੂਤ ਸਹੀ ਹੋਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਓਹਾਇਓ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਗੈਥ ਹਿਆਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ “ਪੂਰੇ ਗਣਿਤ ’ਤੇ ਪਵੇਗਾ।”
ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਸਬੂਤ ਅਜੇ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਲੇਅ ਮੈਥੇਮੈਟਿਕਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਅਜੇ ਵੀ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਅਣਸੁਲਝਿਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 10 ਲੱਖ ਡਾਲਰ ਦਾ ਮਿਲੇਨੀਅਮ ਇਨਾਮ ਅਜੇ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਸਬੂਤ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ ਦੇ ਕੇਵਿਨ ਬਜ਼ਾਰਡ ਨੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੋਡ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਬਿਆਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਰੀਮਾਨ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ — ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜਾਂਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ।
ਰੀਮਾਨ ਪਰਿਕਲਪਨਾ 1859 ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ ਗਣਿਤ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਬਰਨਹਾਰਡ ਰੀਮਾਨ ਨੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਅਭਾਜ ਸੰਖਿਆਵਾਂ — 2, 3, 5, 7, 11 ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਖਿਆਵਾਂ — ਦੇ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੱਲ ਨਾਲ਼ ਗਣਿਤ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕ੍ਰਿਪਟੋਗਰਾਫੀ ਵੀ ਇਸ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ ਹੀ ਓਪਨਏਆਈ ਨੇ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਇੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਪੂਰੀ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਇਸੇ ਦਿਨ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੋੜ ਵੀ ਆਇਆ। ਅਲਪੋਗੇ ਦੇ ਨੋਟ ਦੇ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਨ ਮੈਥੇਮੈਟਿਕਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੇ ਜਨਰਲਾਈਜ਼ਡ ਰੀਮਾਨ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਸਬੂਤ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਏਆਈ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ਼ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਗਣਿਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨੀ ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਦੌੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਐਂਥਰੋਪਿਕ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਨੇ 19 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਨੈਸਡੈਕ ’ਤੇ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹੋ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਈਪੀਓ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 81.3 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਜੁਟਾਏ ਗਏ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਮੁੱਲ ਲਗਭਗ 2 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ
- ਐਂਥਰੋਪਿਕ ਦੇ ਗਣਿਤ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਲੇਵੇਂਟ ਅਲਪੋਗੇ ਨੇ 20 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਲਾਡ ਏਆਈ ਨਾਲ਼ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੀਮਾਨ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਲੱਭ ਲਿਆ ਹੈ।
- ਸਬੂਤ ਕੋਈ ਆਮ ਪੇਪਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲੀਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 1 ਕਰੋੜ 70 ਲੱਖ ਲਾਈਨਾਂ ਦਾ ਕੋਡ ਹੈ; ਲਿਖਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ 2,50,000 ਪੰਨਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।
- ਐਮਆਈਟੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਕੋਡ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ 1,75,187 ਫਾਈਲਾਂ ਬਿਨਾਂ ਗ਼ਲਤੀ ਕੰਪਾਇਲ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਦੋ ਸੁਤੰਤਰ ਜਾਂਚਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਸਬੂਤ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ।
- ਇਹ ਅਜੇ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ: ਕਲੇਅ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਅਜੇ ਵੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਅਣਸੁਲਝਿਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਸਬੂਤ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ।
- ਉਸੇ ਦਿਨ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਗਣਿਤ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੇ ਜਨਰਲਾਈਜ਼ਡ ਰੀਮਾਨ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਬੂਤ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।
ਟਿੱਪਣੀ ਲਿਖੋ