ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਸਤੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਖਪਤਕਾਰ ਮੁੱਲ ਸੂਚਕ ਅੰਕ (CPI) ਆਧਾਰਿਤ ਰਿਟੇਲ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅੰਕੜੇ ਸੋਮਵਾਰ 12 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਹੋਣਗੇ, ਅਤੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲਗਭਗ 23 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ ਹੈ। Mint ਦੇ 19 ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਮੁਤਾਬਕ ਸਤੰਬਰ ਦੀ ਮਹਿੰਗਾਈ 5.6% ਰਹਿਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਗਸਤ ਦੇ 4.8% ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਸਹੀ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦਸੰਬਰ 2025 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 5% ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਚੌਥਾ ਮਹੀਨਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਮਹਿੰਗਾਈ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੇ 4% ਦੇ ਮੱਧ-ਅਵਧੀ ਟੀਚੇ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰਹੇਗੀ।

ਮਹਿੰਗਾਈ ’ਚ ਤੇਜ਼ੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋਣਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਵਧੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਹੁਣ ਆਵਾਜਾਈ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਖ਼ਰਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ’ਚ ਵੀ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਨੁਕੂਲ ਆਧਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਨਾਲ ਅੰਕੜਾ ਹੋਰ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੈ। ANZ ਦੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਧੀਰਜ ਨਿਮ ਮੁਤਾਬਕ ਹੁਣ ਸਾਫ਼ ਸਬੂਤ ਮਿਲ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਊਰਜਾ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਅਸਰ CPI ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ’ਚ ਵੀ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਆਵਾਜਾਈ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।

Reuters ਦੇ 5–7 ਅਕਤੂਬਰ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੇ 41 ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ’ਚ ਮੱਧਮ ਅੰਦਾਜ਼ਾ 5.40% ਸੀ, ਜਦੋਂਕਿ ਅੰਦਾਜ਼ੇ 4.90% ਤੋਂ 5.90% ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸ ਪੋਲ ਮੁਤਾਬਕ ਮੁੱਖ (core) ਮਹਿੰਗਾਈ ਵੀ 4.3% ਤੱਕ ਵਧਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ। ਬ੍ਰੈਂਟ ਕੱਚਾ ਤੇਲ 100 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸਤੰਬਰ ’ਚ ਭਾਰਤੀ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਆਯਾਤ ਕੀਮਤ ਔਸਤਨ 116.09 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ ’ਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਹ 120 ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ।

ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੇ ਇਸ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਨੇ 7 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਰੇਪੋ ਰੇਟ ’ਚ 25 ਬੇਸਿਸ ਪੁਆਇੰਟ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ 5.5% ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ — ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ’ਚ ਪਹਿਲਾ ਵਾਧਾ। RBI ਨੇ ਆਪਣੀ ਨੀਤੀਗਤ ਰੁਖ਼ ਵੀ ‘ਕੈਲੀਬਰੇਟਡ ਟਾਈਟਨਿੰਗ’ ਵੱਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਕਿ ਨੇੜਲੇ ਭਵਿੱਖ ’ਚ ਦਰਾਂ ’ਚ ਕਟੌਤੀ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। RBI ਦਾ ਆਪਣਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਤਿਮਾਹੀਆਂ ’ਚ CPI ਮਹਿੰਗਾਈ ਔਸਤਨ ਲਗਭਗ 5.8% ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਹਫ਼ਤੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਸਤੰਬਰ ਦੀ ਥੋਕ ਮਹਿੰਗਾਈ (WPI) ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਵੀ ਆਉਣਗੇ।

ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ

• ਸਤੰਬਰ ਦੀ CPI ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅੰਕੜੇ ਸੋਮਵਾਰ 12 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਹੋਣਗੇ
• Mint ਪੋਲ: 19 ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ 5.6% — 23 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਸਿਖਰ, ਅਗਸਤ ਦੇ 4.8% ਤੋਂ ਵਾਧਾ; Reuters ਪੋਲ (41 ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ): ਮੱਧਮ ਅੰਦਾਜ਼ਾ 5.40%
• ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ, ਊਰਜਾ ਲਾਗਤਾਂ ਦਾ ਫੈਲਾਅ ਅਤੇ ਅਨੁਕੂਲ ਆਧਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਖਾਤਮਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ; ਬ੍ਰੈਂਟ 100 ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ
• RBI ਨੇ 7 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਰੇਪੋ ਰੇਟ 25 bps ਵਧਾ ਕੇ 5.5% ਕੀਤਾ — ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ’ਚ ਪਹਿਲਾ ਵਾਧਾ; ਨੀਤੀਗਤ ਰੁਖ਼ ‘ਕੈਲੀਬਰੇਟਡ ਟਾਈਟਨਿੰਗ’
• ਅਗਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਤਿਮਾਹੀਆਂ ’ਚ CPI ਔਸਤਨ 5.8% ਰਹਿਣ ਦਾ RBI ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ; WPI ਅੰਕੜੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ