ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। ਸਤੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਿਟੇਲ ਮਹਿੰਗਾਈ 5.54 ਫ਼ੀਸਦੀ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ, ਜੋ ਅਗਸਤ ਦੇ 4.83 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਹੈ। ਅੰਕੜਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਾਗੂਕਰਨ ਮੰਤਰਾਲੇ (MoSPI) ਵੱਲੋਂ ਸੋਮਵਾਰ (12 ਅਕਤੂਬਰ) ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਰਾਇਟਰਜ਼ ਦੇ 41 ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦੇ 5.40 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ-ਅਨੁਮਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ।

ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਚੌਥਾ ਮਹੀਨਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਹਿੰਗਾਈ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਆਰਬੀਆਈ) ਦੇ 4 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ-ਅਵਧੀ ਟੀਚੇ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ 2–6 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੇ ਸਹਿਣਯੋਗ ਦਾਇਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਪੇਏ ਪਦਾਰਥ, ਜੋ ਸੀਪੀਆਈ ਦੀ ਟੋਕਰੀ ਦਾ ਲਗਭਗ 40 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਵਧਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਚਾਲਕ ਰਹੇ।

ਯੂਨੀਅਨ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੇ 7.35 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ (ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ 5.66 ਫ਼ੀਸਦੀ), ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਖਪਤਕਾਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਪਿਆਜ਼ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 34 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਅਨਾਜ ਦੀ ਮਹਿੰਗਾਈ 2.82 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ 3.75 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅਤੇ ਦਾਲਾਂ ਦੀ 3.06 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ 4.19 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਸੀ; ਖੰਡ, ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਹੀਆਂ।

ਮੌਸਮ ਨੇ ਵੀ ਦਬਾਅ ਵਧਾਇਆ — ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮਾਨਸੂਨ ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਔਸਤ ਤੋਂ 13 ਫ਼ੀਸਦੀ ਘੱਟ ਰਿਹਾ, ਜਲ-ਭੰਡਾਰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ 92 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 72 ਫ਼ੀਸਦੀ ’ਤੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਖਰੀਫ਼ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ ਲਗਭਗ 1 ਫ਼ੀਸਦੀ ਘੱਟ ਰਹੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਝੋਨੇ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਲਗਭਗ 3 ਫ਼ੀਸਦੀ ਘੱਟ ਰਹੀ।

ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਆਰਬੀਆਈ ਦੇ 7 ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਮਗਰੋਂ ਆਏ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਨੇ ਲਗਭਗ 4 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਰੈਪੋ ਰੇਟ 25 ਬੇਸਿਸ ਪੁਆਇੰਟ ਵਧਾ ਕੇ 5.50 ਫ਼ੀਸਦੀ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਰੁਖ “ਕੈਲੀਬਰੇਟਿਡ ਟਾਈਟਨਿੰਗ” ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਆਰਬੀਆਈ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਨੁਮਾਨ 20 ਬੇਸਿਸ ਪੁਆਇੰਟ ਵਧਾ ਕੇ 5.2 ਫ਼ੀਸਦੀ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕੋਰ ਮਹਿੰਗਾਈ 4.4 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੇਖੀ ਸੀ। ਬ੍ਰੈਂਟ ਕੱਚਾ ਤੇਲ 100 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਊਰਜਾ ਲਾਗਤ ਦਾ ਦਬਾਅ ਵੀ ਵਧਿਆ ਹੈ।

ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ’ਤੇ ਅਸਰ ਸਾਫ਼ ਦਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ: 10 ਸਾਲਾ ਬੈਂਚਮਾਰਕ ਬਾਂਡ ਯੀਲਡ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ 7.2994 ਫ਼ੀਸਦੀ ’ਤੇ ਬੰਦ ਹੋਇਆ — ਲਗਾਤਾਰ ਅੱਠਵਾਂ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਵਾਧਾ। ਆਰਬੀਆਈ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ 25,000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਓਪਨ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿਕਰੀ ਕਰੇਗਾ। ਥੋਕ ਮਹਿੰਗਾਈ (ਡਬਲਯੂਪੀਆਈ) ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਆਉਣਗੇ; ਰਾਇਟਰਜ਼ ਪੋਲ ਮੁਤਾਬਕ 10.18 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ (ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ 9.92 ਫ਼ੀਸਦੀ)।

ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ

• ਸਤੰਬਰ ਦੀ ਸੀਪੀਆਈ ਮਹਿੰਗਾਈ 5.54% — ਅਗਸਤ ਦੇ 4.83% ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਛਾਲ, ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦੇ 5.40% ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਤੋਂ ਵੱਧ (ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜੇ)।
• ਲਗਾਤਾਰ ਚੌਥਾ ਮਹੀਨਾ ਆਰਬੀਆਈ ਦੇ 4% ਟੀਚੇ ਤੋਂ ਉੱਪਰ; 2–6% ਦੇ ਸਹਿਣਯੋਗ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਬਰਕਰਾਰ।
• ਭੋਜਨ ਕੀਮਤਾਂ ਮੁੱਖ ਚਾਲਕ: ਪਿਆਜ਼ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ~34% ਵਾਧਾ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ/ਅਨਾਜ/ਦਾਲਾਂ ਦਾ ਦਬਾਅ; ਮਾਨਸੂਨ 13% ਘੱਟ, ਜਲ-ਭੰਡਾਰ 72%।
• ਆਰਬੀਆਈ ਨੇ 7 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਰੈਪੋ ਰੇਟ 5.50% ਕੀਤਾ ਸੀ, ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਨੁਮਾਨ 5.2% ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ; ਬ੍ਰੈਂਟ ਕੱਚਾ ਤੇਲ 100 ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ।
• ਅਗਲੇ ਨਜ਼ਰੀਏ: ਡਬਲਯੂਪੀਆਈ ਅੰਕੜੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ (ਅਨੁਮਾਨ 10.18%); 10 ਸਾਲਾ ਬਾਂਡ ਯੀਲਡ 7.2994% — ਲਗਾਤਾਰ ਅੱਠਵਾਂ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਵਾਧਾ।