ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ — ਭਾਰਤ ‘ਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਉਮੀਦ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਲਾ-ਆਧਾਰਿਤ ਬਿਜਲੀ ਸਮਰੱਥਾ ਲਗਾਉਣੀ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਬਿਜਲੀ ਅਥਾਰਟੀ (CEA) ਦੇ ਮੁਖੀ ਘਣਸ਼ਿਆਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ।

ਇੰਡੀਅਨ ਚੈਂਬਰ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ‘ਚ ਬੋਲਦਿਆਂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ 2035 ਤੱਕ ਕੋਲਾ ਸਮਰੱਥਾ ‘ਚ 105 ਤੋਂ 150 ਗੀਗਾਵਾਟ ਤੱਕ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ‘ਚ, “ਮੰਗ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਮੰਗ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਥਿਰ ਸਪਲਾਈ ਸਰੋਤ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।”

ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2035 ਤੱਕ 97 ਗੀਗਾਵਾਟ ਕੋਲਾ ਸਮਰੱਥਾ ਜੋੜਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੁੱਲ ਸਮਰੱਥਾ ਲਗਭਗ 307 ਗੀਗਾਵਾਟ ਹੋ ਜਾਣੀ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਦੇਸ਼ ‘ਚ ਕੋਲਾ-ਆਧਾਰਿਤ ਸਮਰੱਥਾ ਲਗਭਗ 230 ਗੀਗਾਵਾਟ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਾਦ ਮੁਤਾਬਕ ਮੰਗ ਦੇ ਰੁਝਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਟੀਚਾ ਹੁਣ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਮੰਗ ‘ਚ ਵਾਧੇ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹਨ। ਇਸ ਸਾਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੀਕ ਬਿਜਲੀ ਮੰਗ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ 45 ਤੋਂ 50 ਗੀਗਾਵਾਟ ਵੱਧ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਾਨਸੂਨ ਕਾਰਨ ਹਾਈਡਰੋ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ‘ਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ — ਸਤੰਬਰ ‘ਚ ਹਾਈਡਰੋ ਉਤਪਾਦਨ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ 20 ਫ਼ੀਸਦੀ ਡਿੱਗਿਆ, ਜਦੋਂਕਿ ਕੋਲਾ-ਆਧਾਰਿਤ ਉਤਪਾਦਨ 13.3 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵਧਿਆ।

ਸਤੰਬਰ ‘ਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਘਾਟ 560 ਮਿਲੀਅਨ ਕਿਲੋਵਾਟ-ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ — ਇਹ ਅਗਸਤ 2023 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਮੰਗ ਸਪਲਾਈ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਰਹੀ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੋਲੇ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਾ ਮਤਲਬ ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਧੀਮੀ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 50 ਗੀਗਾਵਾਟ ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਸਮਰੱਥਾ ਜੋੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ 50 ਗੀਗਾਵਾਟ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੋੜਨ ਦਾ ਟੀਚਾ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗਰਿੱਡ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਪੰਪਡ-ਸਟੋਰੇਜ ਹਾਈਡਰੋ ਵਰਗੇ ਸਰੋਤ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।

ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਤੇਜ਼ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ, ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਅਤੇ ਡਾਟਾ ਸੈਂਟਰਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਿਜਲੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਧਦੀ ਖਪਤ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਾਫ਼-ਊਰਜਾ ਟੀਚਿਆਂ ‘ਚ ਸੰਤੁਲਨ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ।

ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ

• CEA ਮੁਖੀ ਘਣਸ਼ਿਆਮ ਪ੍ਰਸਾਦ: 2035 ਤੱਕ ਕੋਲਾ ਸਮਰੱਥਾ ‘ਚ 105–150 ਗੀਗਾਵਾਟ ਵਾਧੇ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ — ਪਿਛਲੇ 97 ਗੀਗਾਵਾਟ ਦੇ ਟੀਚੇ ਤੋਂ ਵੱਧ।
• ਮੌਜੂਦਾ ਕੋਲਾ ਸਮਰੱਥਾ ਲਗਭਗ 230 ਗੀਗਾਵਾਟ; ਪਹਿਲਾਂ ਕੁੱਲ 307 ਗੀਗਾਵਾਟ ਦਾ ਟੀਚਾ ਸੀ।
• ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੀਕ ਬਿਜਲੀ ਮੰਗ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ 45–50 ਗੀਗਾਵਾਟ ਵੱਧ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ।
• ਸਤੰਬਰ ‘ਚ 560 ਮਿਲੀਅਨ ਯੂਨਿਟ ਦੀ ਘਾਟ — ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ‘ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ; ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਾਨਸੂਨ ਕਾਰਨ ਹਾਈਡਰੋ ਉਤਪਾਦਨ 20% ਡਿੱਗਿਆ।
• ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਜਾਰੀ — ਹਰ ਸਾਲ 50+ ਗੀਗਾਵਾਟ ਜੋੜਨ ਦਾ ਟੀਚਾ; ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਤੇ ਪੰਪਡ-ਸਟੋਰੇਜ ਵੀ ਯੋਜਨਾ ‘ਚ ਸ਼ਾਮਲ।