ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸਵਾਲ ਉੱਠੇ ਹਨ। ਸ਼ਨਿਚਰਵਾਰ (24 ਅਕਤੂਬਰ) ਸਵੇਰੇ ਕਾਲਿੰਦੀ ਕੁੰਜ ਨੇੜੇ ਯਮੁਨਾ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਝੱਗ ਦੀ ਮੋਟੀ ਪਰਤ ਤੈਰਦੀ ਦਿਖੀ। ਮੌਕੇ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਦੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਫੈਲੀ ਚਿੱਟੀ ਝੱਗ ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਜ਼ਾਰਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿਖਿਆ ਸੀ।

ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਉਦੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਲਈ ਲਗਭਗ 9,000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰੇਖਾ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ “ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਦਿਨ” ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਡੇਢ ਸਾਲ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਯਮੁਨਾ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਵੱਲ ਲਗਾਤਾਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਯਮੁਨਾ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਵਹਿੰਦੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਤੋਹਫ਼ਾ ਦਿੱਲੀ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਸਰਕਾਰ ਪੂਰਾ ਕਰੇਗੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਜਲ ਬੋਰਡ ਦੇ 43 ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ 8,941 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹੈ, ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਅਤੇ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਯਮੁਨਾ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੈ।

ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਯਮੁਨਾ ਵਿੱਚ ਝੱਗ ਰੋਕਣ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਵਿਵਾਦ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਕਾਲਿੰਦੀ ਕੁੰਜ ਨੇੜੇ ਡੀਫੋਮਿੰਗ ਕਾਰਜ ਲਈ ਠੇਕਾ ਵੰਡ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਵਾਲ ਉੱਠੇ ਹਨ। ਦਿੱਲੀ ਜਲ ਬੋਰਡ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੰਦੀਪ ਵਰਮਾ ਨੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਿਭਾਗ 2022 ਤੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਡੀਫੋਮਿੰਗ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਦਿਖ ਰਿਹਾ ਸਾਮਾਨ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਭੰਡਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ‘ਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਝੱਗ ਦੀ ਉੱਚ ਮਾਤਰਾ ਦਿਖੀ, ਸਗੋਂ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਪੂਜਾ ਸਮੱਗਰੀ, ਧਾਰਮਿਕ ਮੂਰਤੀਆਂ, ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਕੂੜਾ ਵੀ ਖਿੱਲਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਵਾਤਾਵਰਣ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਯਮੁਨਾ ਵਿੱਚ ਝੱਗ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਗੰਦਾ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਫ਼ਾਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਝੱਗ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਰਸਾਇਣ ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਸਾਹ ਸਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਦਿੱਲੀ ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਫ਼ਾਈ ‘ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਰੋੜ ਖਰਚ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਨਦੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ।

ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ

• ਸ਼ਨਿਚਰਵਾਰ ਸਵੇਰੇ ਕਾਲਿੰਦੀ ਕੁੰਜ ‘ਚ ਯਮੁਨਾ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਝੱਗ ਦੀ ਮੋਟੀ ਪਰਤ ਦਿਖੀ; ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹੀ ਨਜ਼ਾਰਾ ਸੀ
• ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ₹9,000 ਕਰੋੜ ਦੇ ਸਫ਼ਾਈ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਅਤੇ ਸੀਐਮ ਰੇਖਾ ਗੁਪਤਾ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ‘ਤੇ ਉੱਠੇ ਸਵਾਲ
• ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ 8,941 ਕਰੋੜ ਦੇ 43 ਦਿੱਲੀ ਜਲ ਬੋਰਡ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਸੀ
• ਡੀਫੋਮਿੰਗ ਠੇਕਾ ਵੰਡ ‘ਤੇ ਵਿਵਾਦ; ਡੀਜੇਬੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ — 2022 ਤੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਮੁਹਿੰਮ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ
• ਮਾਹਿਰ: ਉਦਯੋਗਿਕ-ਘਰੇਲੂ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਕਾਰਨ ਝੱਗ; ਰਸਾਇਣ ਚਮੜੀ-ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ