ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ — ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਪਲੈਟਿਨਮ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ‘ਤੇ ਮਿਲਦੀ ਕਰ ਰਾਹਤ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਏਜੰਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੀਮਤੀ ਧਾਤਾਂ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਹੁਣ 3 ਫੀਸਦੀ ਇੰਟੀਗ੍ਰੇਟਿਡ ਜੀਐਸਟੀ (ਆਈਜੀਐਸਟੀ) ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਮਾਲ ਸਕੱਤਰ ਅਰਵਿੰਦ ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਨੇ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਨਿਯਮ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਹੈ।

ਦਰਅਸਲ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ 31 ਮਾਰਚ 2026 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਛੋਟ ਮਿਲਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਬੈਂਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਦਰਾਮਦ ‘ਤੇ ਵੀ ਉਹੀ 3 ਫੀਸਦੀ ਟੈਕਸ ਲੱਗੇਗਾ ਜੋ ਬੁਲੀਅਨ ਐਕਸਚੇਂਜ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਰਸਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਦਰਾਮਦ ‘ਤੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਤਰਕ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਟੈਕਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰੀ ਆਵੇਗੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦਰਾਮਦਕਾਰ ਇੱਕੋ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਹੋਣਗੇ।

ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਛੋਟ 2017 ਵਿੱਚ ਜੀਐਸਟੀ ਦੇ ਅਮਲ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਵਪਾਰ ਸਖ਼ਤ ਸਰਕਾਰੀ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਧੀਨ ਸੀ ਅਤੇ ਛੋਟ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਸੁਖਾਲਾ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ। ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਮਤੀ ਧਾਤਾਂ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਦਾ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

7 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਹੋਈ ਜੀਐਸਟੀ ਕਾਉਂਸਿਲ ਦੀ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ‘ਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕਾਉਂਸਿਲ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੂਤਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਜੀਐਸਟੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਇਹ ਕਦਮ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਲੜੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਮਈ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ‘ਤੇ ਆਯਾਤ ਡਿਊਟੀ 6 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 15 ਫੀਸਦੀ ਅਤੇ ਪਲੈਟਿਨਮ ‘ਤੇ 6.4 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 15.4 ਫੀਸਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਗੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ ਦਰਾਮਦ ‘ਤੇ ਲਗਾਮ ਲੱਗੇ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਵੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਖਾਸਕਰ ਰੁਪਏ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ।

ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2026-27 ਦੇ ਅਪ੍ਰੈਲ-ਅਗਸਤ ਦੌਰਾਨ ਸੋਨੇ ਦੀ ਦਰਾਮਦ 3.38 ਫੀਸਦੀ ਵਧ ਕੇ 17.47 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਰਹੀ, ਜਦਕਿ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਦਰਾਮਦ 8.81 ਫੀਸਦੀ ਘਟ ਕੇ 1.74 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਰਹੀ। ਭਾਰਤ ਚੀਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੋਨਾ ਖਪਤਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੰਗ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਗਹਿਣਾ ਉਦਯੋਗ ਵੱਲੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਛੋਟ ਖਤਮ ਹੋਣ ਨਾਲ ਬੈਂਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੋਨਾ ਦਰਾਮਦ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵਧੇਗੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਸਰ ਸਰਾਫਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਟੈਕਸ ਢਾਂਚਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਬਣਾਏਗਾ।

ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ

• ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦ ਏਜੰਸੀਆਂ ਲਈ ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ, ਪਲੈਟਿਨਮ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ‘ਤੇ 3% ਆਈਜੀਐਸਟੀ ਛੋਟ ਖਤਮ — 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 ਤੋਂ ਟੈਕਸ ਲਾਗੂ
• ਮਾਲ ਸਕੱਤਰ ਅਰਵਿੰਦ ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਦਾ ਐਲਾਨ: 31 ਮਾਰਚ 2026 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੋਟ ਵਾਲੀ ਸੂਚੀ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ
• 2017 ਤੋਂ ਮਿਲ ਰਹੀ ਸੀ ਇਹ ਛੋਟ; 7 ਅਕਤੂਬਰ ਦੀ ਜੀਐਸਟੀ ਕਾਉਂਸਿਲ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ‘ਤੇ ਚਰਚਾ
• ਮਈ ਵਿੱਚ ਆਯਾਤ ਡਿਊਟੀ ਵੀ ਵਧਾਈ ਗਈ ਸੀ: ਸੋਨਾ-ਚਾਂਦੀ ‘ਤੇ 15%, ਪਲੈਟਿਨਮ ‘ਤੇ 15.4%
• ਅਪ੍ਰੈਲ-ਅਗਸਤ ‘ਚ ਸੋਨਾ ਦਰਾਮਦ 3.38% ਵਧ ਕੇ 17.47 ਅਰਬ ਡਾਲਰ; ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੋਨਾ ਖਪਤਕਾਰ