ਭਾਰਤ ਦਾ ਬੀਜ ਨਿਰਯਾਤ ਇਕ ਸਾਲ ’ਚ ਲਗਭਗ 30 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ 2024-25 ’ਚ ਬੀਜ ਨਿਰਯਾਤ ₹2,323 ਕਰੋੜ ਸੀ, ਜੋ 2025-26 ’ਚ ਵਧ ਕੇ ₹3,023 ਕਰੋੜ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਮਿਆਦ ’ਚ ਬੀਜ ਆਯਾਤ ₹1,756 ਕਰੋੜ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਬੀਜ ਵਪਾਰ ’ਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਨਿਰਯਾਤਕ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਬੀਜ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਇਕ ਬੈਠਕ ’ਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਦਯੋਗ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਬੀਜ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਕਲੀ ਖਿੜਕੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਰਯਾਤ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੌਖਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬੀਜ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੁਰਾਣੀ ਐਕਸਿਮ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਕੇ ਬੀਜ ਵਪਾਰ ਦੀਆਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਪਾਰ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਜਨਰਲ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਰਾਹੀਂ ਸੌਖਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦਾ ਬੀਜ ਉਦਯੋਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਈਐੱਮਏਆਰਸੀ ਸਮੂਹ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ਦਾ ਬੀਜ ਬਾਜ਼ਾਰ 2025 ’ਚ 8.6 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 2026 ’ਚ 9.6 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ 2034 ਤੱਕ ਇਸ ਦੇ 20.2 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ’ਚ ਵੀ ਉਦਯੋਗ ਲਗਭਗ 10 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਰਹੇਗਾ।
ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਬੀਜ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਹੈ। ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਸੀਡ ਇੰਡਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਦੇਸ਼ ’ਚ 30,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਜਿਸਟਰਡ ਬੀਜ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਬੀਜ ਬਾਜ਼ਾਰ ਲਗਭਗ ₹30,000 ਕਰੋੜ ਦਾ ਹੈ। ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਹੀ ਨੀਤੀਆਂ, ਖੋਜ ਲਈ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ’ਚ ਸੁਧਾਰ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿਸ਼ਵ ਬੀਜ ਨਿਰਯਾਤ ’ਚ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁਣ ਦੇ ਲਗਭਗ 1 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 2035 ਤੱਕ 10 ਫ਼ੀਸਦੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਹੈ। ਬੀਜ ਨਿਰਯਾਤ ਵਧਣ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਬੀਜ ਉਤਪਾਦਨ, ਖੋਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ’ਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਧੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਮਿਲਣਗੇ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ’ਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਵੀ ਵਧੇਗਾ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਲਵਾਯੂ ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸਪਲਾਈ ਲੜੀ ’ਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ’ਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬੀਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੀ ਖਾਦ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਾਰੰਟੀ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ
- ਬੀਜ ਨਿਰਯਾਤ ₹2,323 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ₹3,023 ਕਰੋੜ ਹੋਇਆ — ਲਗਭਗ 30% ਦਾ ਵਾਧਾ।
- ਬੀਜ ਆਯਾਤ ₹1,756 ਕਰੋੜ ਰਿਹਾ; ਭਾਰਤ ਸ਼ੁੱਧ ਨਿਰਯਾਤਕ ਬਣਿਆ।
- ਬੀਜ ਉਦਯੋਗ ਨੇ ਇਕਲੀ ਖਿੜਕੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ; ਡੀਜੀਐੱਫ਼ਟੀ ਰਾਹੀਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀਆਂ ਸੌਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ।
- ਭਾਰਤ ਦਾ ਬੀਜ ਬਾਜ਼ਾਰ 2026 ’ਚ 9.6 ਅਰਬ ਡਾਲਰ; 2034 ਤੱਕ 20.2 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ।
- ਦੇਸ਼ ’ਚ 30,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਜਿਸਟਰਡ ਬੀਜ ਕਿਸਮਾਂ; 2035 ਤੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਹਿੱਸਾ 10% ਕਰਨ ਦਾ ਟੀਚਾ।
ਟਿੱਪਣੀ ਲਿਖੋ