ਮੁੰਬਈ — ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (ਆਰਬੀਆਈ) ਵੱਲੋਂ ਬੁੱਧਵਾਰ (7 ਅਕਤੂਬਰ) ਨੂੰ ਰੇਪੋ ਦਰ ’ਚ 25 ਆਧਾਰ ਅੰਕਾਂ (ਬੇਸਿਸ ਪੁਆਇੰਟ) ਦਾ ਵਾਧਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ’ਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਰਬੀਆਈ ਦੀ ਮੁਦਰਾ ਨੀਤੀ ਕਮੇਟੀ (ਐਮਪੀਸੀ) ਨੇ ਰੇਪੋ ਦਰ 5.25 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 5.50 ਫ਼ੀਸਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ — ਫਰਵਰੀ 2023 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਦਰ ਵਾਧਾ ਹੈ। ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਛੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਇੱਕਮੁੱਠ ਹੋ ਕੇਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦੇ ਹੱਕ ’ਚ ਵੋਟ ਪਾਈ।

ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਦਰਾ ਨੀਤੀ ਦੇ ਰੁਖ਼ ਨੂੰ “ਨਿਰਪੱਖ” (ਨਿਊਟਰਲ) ਤੋਂ ਬਦਲ ਕੇ “ਮਾਪਿਆ ਤੰਗ ਕਰਨਾ” (ਕੈਲੀਬ੍ਰੇਟਿਡ ਟਾਈਟਨਿੰਗ) ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਨੇੜਲੇ ਭਵਿੱਖ ’ਚ ਦਰਾਂ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਉੱਠਦਾ। ਆਰਬੀਆਈ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਸੰਜੇ ਮਲਹੋਤਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਾ ਦਬਾਅ ਹੁਣ ਸਾਫ਼ ਦਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ’ਚ ਨੀਤੀਗਤ ਕਦਮ ਜਾਂ ਤਾਂ ਦਰ ਵਧਾਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜਾਂ ਰੁਕਣਾ — ਘਟਾਉਣਾ ਨਹੀਂ।

ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਵਧਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਖੁਦਰਾ ਮਹਿੰਗਾਈ (ਸੀਪੀਆਈ) ਅਗਸਤ ’ਚ ਵਧ ਕੇ 4.8 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੋ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜੁਲਾਈ ’ਚ ਇਹ 4.5 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੀ। ਕੋਰ ਮਹਿੰਗਾਈ 4.2 ਫ਼ੀਸਦੀ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ। ਆਰਬੀਆਈ ਨੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2026-27 ਲਈ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ 5.0 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 5.2 ਫ਼ੀਸਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜੀਡੀਪੀ ਵਾਧੇ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ 6.7 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 7.1 ਫ਼ੀਸਦੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਿਮਾਹੀ (ਅਪ੍ਰੈਲ-ਜੂਨ) ’ਚ ਜੀਡੀਪੀ 7.8 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਵਧੀ ਸੀ।

ਦਰ ਵਾਧੇ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਮਗਰੋਂ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਰੁਪਇਆ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 0.4 ਫ਼ੀਸਦੀ ਡਿੱਗ ਕੇ 96.7750 ’ਤੇ ਬੰਦ ਹੋਇਆ — ਮੱਧ ਮਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੱਧਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘੱਟ ਪੱਧਰ 96.96 ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ 18 ਪੈਸੇ ਦੂਰ। ਬਜ਼ਾਰ ਹਿੱਸੇਦਾਰਾਂ ਲਈ 97 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਡਾਲਰ ਦਾ ਪੱਧਰ ਅਹਿਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਪਾਰ ਟੁੱਟਣ ’ਤੇ ਆਯਾਤਕ ਹੈਜਿੰਗ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਿਰਯਾਤਕ ਡਾਲਰ ਰੋਕ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਰੁਪਏ ਦੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ’ਚ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਬ੍ਰੈਂਟ ਕੱਚਾ ਤੇਲ 102 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੋਂ ਪਾਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ’ਚ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ’ਤੇ ਵਧਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਸਟ੍ਰੇਟ ’ਚ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਸਪਲਾਈ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਲੋੜ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਾ ਆਯਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮਹਿੰਗਾ ਤੇਲ ਆਯਾਤ ਬਿੱਲ ਵਧਾ ਕੇ ਰੁਪਏ ’ਤੇ ਦੁਹਰਾ ਦਬਾਅ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਗੋਲਡਮੈਨ ਸੈਕਸ ਨੇ ਆਰਬੀਆਈ ਦੇ ਕਦਮ ਨੂੰ “ਹੌਕਿਸ਼” (ਸਖ਼ਤ) ਦਰ ਵਾਧਾ ਕਰਾਰ ਦਿੰਦਿਆਂ ਦਸੰਬਰ ’ਚ ਹੋਰ 25 ਆਧਾਰ ਅੰਕਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦੀ ਉਮੀਦ ਜਤਾਈ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਡੀਬੀਐਸ ਬੈਂਕ ਦੀ ਸੀਨੀਅਰ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਾਧਿਕਾ ਰਾਓ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਖ਼ਤ ਰੁਖ਼ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਦਰ ਅੰਤਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਡਾਲਰ ਦੇ ਦਬਾਅ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵੀਰਵਾਰ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਇਹ ਤੈਅ ਕਰੇਗਾ ਕਿ ਆਰਬੀਆਈ ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਜਾਣ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ

• ਆਰਬੀਆਈ ਨੇ ਰੇਪੋ ਦਰ 25 ਆਧਾਰ ਅੰਕ ਵਧਾ ਕੇ 5.50% ਕੀਤੀ — ਫਰਵਰੀ 2023 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲਾ ਵਾਧਾ
• ਨੀਤੀ ਦਾ ਰੁਖ਼ “ਨਿਰਪੱਖ” ਤੋਂ “ਮਾਪਿਆ ਤੰਗ ਕਰਨਾ” ਕੀਤਾ; ਦਰਾਂ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਬੰਦ
• ਰੁਪਇਆ ਡਿੱਗ ਕੇ 96.7750 ’ਤੇ — ਮੱਧ ਮਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ, 97 ਦਾ ਪੱਧਰ ਅਹਿਮ
• ਬ੍ਰੈਂਟ ਕੱਚਾ ਤੇਲ 102 ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਪਾਰ; ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਤਣਾਅ ਨਾਲ ਸਪਲਾਈ ਦੀ ਚਿੰਤਾ
• ਗੋਲਡਮੈਨ ਸੈਕਸ ਨੂੰ ਦਸੰਬਰ ’ਚ ਹੋਰ 25 ਆਧਾਰ ਅੰਕਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦੀ ਉਮੀਦ