ਲੱਦਾਖ ਦੇ 28 ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਨਕੀਕ੍ਰਿਤ ਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿਚਕਾਰ ਤਾਜ਼ਾ ਤਣਾਅ ਵੱਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਚੀਨ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਕਦਮ ਨੂੰ “ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਅਵੈਧ” ਕਰਾਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਨੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਕਰਾਰਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਲੱਦਾਖ ਭਾਰਤ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਅਤੇ ਅਭਿੰਨ ਅੰਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਪੱਖ ਦੇ ਇਨਕਾਰ ਨਾਲ ਇਹ ਸਥਾਪਿਤ ਤੱਥ ਨਹੀਂ ਬਦਲੇਗਾ।

ਵਿਵਾਦ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਲੱਦਾਖ ਦੀਆਂ 28 ਥਾਵਾਂ — ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀਆਂ, ਦੱਰੇ, ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ, ਘਾਟੀਆਂ, ਨਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ — ਦੇ ਮਾਨਕੀਕ੍ਰਿਤ ਨਾਂ ਸਰਵੇ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਨਕਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਕਦਮ ਲੱਦਾਖ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰੀ ਨਕਸ਼ਾਕਾਰੀ ਸੁਚਾਰੂ ਹੋਵੇਗੀ, ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸਟੀਕ ਪਛਾਣ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰ ਬਾਰੇ ਜਨਤਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧੇਗੀ।

ਨਾਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋਗਰਾ ਅਤੇ ਹਾਟ ਸਪਰਿੰਗ ਵਰਗੇ ਰਣਨੀਤਕ ਸਥਾਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ 2020 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਫੌਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਟੈਂਡਆਫ ਦੌਰਾਨ ਮੁੱਖ ਫਰਿਕਸ਼ਨ ਪੁਆਇੰਟ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਐਲਏਸੀ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਗਸ਼ਤ ਲਈ ਅਹਿਮ ਹਨ। ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲੀਸ਼ਾ ਗਿਰੀ, ਕਨਿਸ਼ਕ ਪੀਕ, ਮਾਰਤੰਡ ਗਿਰੀ, ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਪੀਕ, ਚਪਚਿੰਗਲ ਪਾਸ, ਪਰਪਿਕ ਅਤੇ ਸਕਾਮਰੀ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ, ਸ਼ਕੋਰਗਾ ਘਾਟੀ, ਗੁਰੂ ਰਿੰਪੋਛੇ ਝੀਲ ਅਤੇ ਯਾਂਗਪਾ ਨਦੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਬੀਜਿੰਗ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਮਾਓ ਨਿੰਗ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚੀਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ “ਇਕਤਰਫ਼ਾ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ” ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਗਏ ਲੱਦਾਖ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਕਦੇ ਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਅਖੌਤੀ ਮਾਨਕੀਕ੍ਰਿਤ ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਦਮ ਚੀਨ-ਭਾਰਤ ਸੀਮਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਸੈਕਟਰ ਬਾਰੇ ਇਸ ਤੱਥ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਕਿ ਸਬੰਧਤ ਖੇਤਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੀਨ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।

ਇਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਰਣਧੀਰ ਜਾਇਸਵਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੱਦਾਖ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਅਤੇ ਅਭਿੰਨ ਅੰਗ ਹੈ। ਚੀਨੀ ਪੱਖ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇਨਕਾਰ ਨਾਲ ਇਹ ਸਥਾਪਿਤ ਤੱਥ ਨਹੀਂ ਬਦਲੇਗਾ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰੈਸ ਰਿਲੀਜ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ।

ਇਹ ਤਾਜ਼ਾ ਅਦਲਾ-ਬਦਲੀ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਵਾਦਿਤ ਸੀਮਾ ‘ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਮਤਭੇਦ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ 2020 ਦੀ ਗਲਵਾਨ ਘਾਟੀ ਝੜਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਲਏਸੀ ‘ਤੇ ਫੌਜੀ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਹਨ। ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਲਗਾਤਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਹੱਦ ‘ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਅਮਨ ਦੁਵੱਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਧਾਰਣ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ

• ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਲੱਦਾਖ ਦੀਆਂ 28 ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਨਕੀਕ੍ਰਿਤ ਨਾਂ ਸਰਵੇ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਦਰਜ ਕਰਨ ਲਈ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ।
• ਚੀਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਕਦਮ ਨੂੰ “ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਅਵੈਧ” ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਲੱਦਾਖ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ।
• ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਕਰਾਰਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: “ਲੱਦਾਖ ਭਾਰਤ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਅਤੇ ਅਭਿੰਨ ਅੰਗ ਹੈ; ਇਨਕਾਰ ਨਾਲ ਸਚਾਈ ਨਹੀਂ ਬਦਲੇਗੀ।”
• ਨਾਂਵੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋਗਰਾ ਅਤੇ ਹਾਟ ਸਪਰਿੰਗ ਵਰਗੇ 2020 ਸਟੈਂਡਆਫ ਦੇ ਫਰਿਕਸ਼ਨ ਪੁਆਇੰਟ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
• ਇਹ ਅਦਲਾ-ਬਦਲੀ ਐਲਏਸੀ ‘ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਰੀ ਮਤਭੇਦ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।