ਰੂਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀ ਯਾਂਡੈਕਸ — ਜਿਸ ਨੂੰ “ਰੂਸ ਦਾ ਗੂਗਲ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਹੁਣ ਯੂਕਰੇਨ ਜੰਗ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮੋਰਚੇ, ਡਿਜੀਟਲ ਮੋਰਚੇ ‘ਤੇ ਆ ਗਈ ਹੈ। 8 ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਯੂਕਰੇਨੀ ਡਰੋਨ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਡੇਟਾ ਸੈਂਟਰਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਰੂਸ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਨਲਾਈਨ ਭੁਗਤਾਨ, ਟੈਕਸੀ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਡਿਲਿਵਰੀ, ਖੋਜ, ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਕਲਾਊਡ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅੜਿੱਕਾ ਪਿਆ ਹੈ।

ਸੀਐਨਐਨ ਅਤੇ ਲੇ ਮੋਂਡੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਪਹਿਲਾ ਹਮਲਾ 8 ਅਕਤੂਬਰ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਰਿਆਜ਼ਾਨ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਾਸੋਵੋ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ — ਇੱਥੇ ਉਹ ਸੁਪਰਕੰਪਿਊਟਰ ਸਥਾਪਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਯਾਂਡੈਕਸ ਦੇ ਆਰਟੀਫਿਸ਼ਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ, 9 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਮਾਸਕੋ ਤੋਂ 160 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਕਲੂਗਾ ਵਾਲੇ ਡੇਟਾ ਸੈਂਟਰ ਨੂੰ ਅਤੇ 11 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਵਾਲੇ ਕੇਂਦਰ — ਜੋ ਯਾਂਡੈਕਸ ਪੇਅ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ — ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਰਾਇਟਰਜ਼ ਮੁਤਾਬਕ, ਯਾਂਡੈਕਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਨੂੰ “ਮੁਸ਼ਕਲ ਚੁਣੌਤੀ” ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਫਿਨਟੈਕ ਮੁਖੀ ਡੀਮਾ ਪਿਰੋਗੋਵ ਨੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ‘ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਪਭੋਗਤਾ ਆਪਣਾ ਬਕਾਇਆ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕ ਰਹੇ, ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕ ਰਹੇ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕ ਰਹੇ।

ਕੀਵ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬਦਲੇ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੱਸਿਆ ਹੈ — ਰੂਸ ਨੇ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਡੇਟਾ ਸੈਂਟਰਾਂ ‘ਤੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੂਸ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਤੰਜ਼ ਨਾਲ “ਡਿਜੀਟਲ ਡੀਟੌਕਸ” ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਲੇ ਮੋਂਡੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਰੂਸ ਦੀ ਡਿਜੀਟਲ ਆਰਥਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਲਈ ਇਹ ਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਡੇਟਾ ਸੈਂਟਰ ਹੁਣ “ਅਕਿਲੀਜ਼ ਹੀਲ” — ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੜੀ — ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਰੂਸ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਘਰੇਲੂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਹੀ ਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਉਸਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਨੁਕਸਾਨੇ ਗਏ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੀ ਬਦਲੀ ਵਿੱਚ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਰੂਸ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਯੰਤਰ ਨੂੰ ਉਤਨਾ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਿੰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਦਿਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਲਾਊਡਫਲੇਅਰ ਦੀ 14 ਅਕਤੂਬਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, 11 ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਯਾਂਡੈਕਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਖੋਜ ਨੈੱਟਵਰਕ ਤੋਂ ਆਟੋਮੇਟਿਡ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਆਮ ਪੱਧਰ ਤੋਂ 99% ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਗਿਆ — ਪਰ ਇਹ ਗਿਰਾਵਟ ਲਗਭਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਇਜ਼ ਸਰਚ ਕ੍ਰਾਲਰਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਖਤਰਨਾਕ ਬੌਟਸ ਮਰੇ ਨਹੀਂ — ਉਹ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਰ ਰੂਸੀ ਹੋਸਟਿੰਗ ਪ੍ਰਦਾਤਾਵਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਿਲਕੁਲ ਉਹੀ ਰਹੇ। ਰਿਪੋਰਟ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਮੈਦਾਨ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਵੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।

ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ

• 8–11 ਅਕਤੂਬਰ: ਯੂਕਰੇਨੀ ਡਰੋਨਾਂ ਨੇ ਯਾਂਡੈਕਸ ਦੇ ਸਾਸੋਵੋ, ਕਲੂਗਾ ਅਤੇ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਡੇਟਾ ਸੈਂਟਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ; ਤਿੰਨੋਂ ਠੱਪ ਜਾਂ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬੰਦ ਹੋਏ।
• ਸਾਸੋਵੋ ਵਿੱਚ ਯਾਂਡੈਕਸ ਦੇ ਏਆਈ ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਵਾਲੇ ਸੁਪਰਕੰਪਿਊਟਰ ਹਨ; ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਕੇਂਦਰ ਯਾਂਡੈਕਸ ਪੇਅ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
• ਰੂਸ, ਕਜ਼ਾਖ਼ਸਤਾਨ ਅਤੇ ਬੇਲਾਰੂਸ ਵਿੱਚ ਆਨਲਾਈਨ ਭੁਗਤਾਨ, ਟੈਕਸੀ, ਨਕਸ਼ੇ, ਖੋਜ ਅਤੇ ਕਲਾਊਡ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ; ਕੁਝ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੀ ਬਦਲੀ ਵਿੱਚ 6 ਮਹੀਨੇ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ।
• ਕੀਵ ਨੇ ਹਮਲੇ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਬਦਲਾ ਦੱਸੇ; ਰੂਸ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ “ਡਿਜੀਟਲ ਡੀਟੌਕਸ” ਕਿਹਾ।
• ਕਲਾਊਡਫਲੇਅਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ: ਖੋਜ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦਾ ਟ੍ਰੈਫਿਕ 99% ਡਿੱਗਿਆ, ਪਰ ਖਤਰਨਾਕ ਬੌਟਸ ਸਿਰਫ਼ ਦੂਜੇ ਰੂਸੀ ਸਰਵਰਾਂ ‘ਤੇ ਸ਼ਿਫਟ ਹੋ ਗਏ।