ਸਾਲ 2026 ਦਾ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਬੈਲਜੀਅਮ ਮੂਲ ਦੇ 82 ਸਾਲਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਹਾਲਜ਼ਨ ਦੇ ਨਾਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੰਗਲਵਾਰ (6 ਅਕਤੂਬਰ) ਨੂੰ ਸਟਾਕਹੋਮ ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਆਈਸਕਿਊਬ ਨਿਊਟ੍ਰਿਨੋ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ “ਨਿਰਣਾਇਕ ਯੋਗਦਾਨ” ਅਤੇ ਅੰਤਰਤਾਰਾਮਈ ਮੂਲ ਦੇ ਉੱਚ-ਊਰਜਾ ਨਿਊਟ੍ਰਿਨੋ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਹਾਲਜ਼ਨ ਇਸ ਵੇਲੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਵਿਸਕੌਨਸਿਨ-ਮੈਡਿਸਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1988 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ਦੀ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਬਰਫ਼ ਵਿੱਚ ਸੈਂਸਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਾਲ ਵਿਛਾ ਕੇ ਨਿਊਟ੍ਰਿਨੋ ਫੜੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨੋਬਲ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਮਾਰਕ ਪੀਅਰਸ ਨੇ ਹਾਲਜ਼ਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਯੰਤਰ ਨੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦਾ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਹੈ।

ਨਿਊਟ੍ਰਿਨੋ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਰਹੱਸਮਈ ਕਣ ਹਨ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ ਕੋਈ ਭਾਰ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਚਾਰਜ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਇਹ ਧਰਤੀ, ਗ੍ਰਹਿਾਂ ਅਤੇ ਪੂਰੀਆਂ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬਦਲੇ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ “ਭੂਤ ਕਣ” ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਣ ਕਿਸੇ ਪਰਮਾਣੂ ਨਾਭਿਕ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਚਮਕ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਰਫ਼ ਵਿੱਚ ਦੱਬੇ ਸੈਂਸਰ ਟ੍ਰੈਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ ਈਵਾ ਓਲਸਨ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ “ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕ” ਦੂਰ ਦੀਆਂ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਸਫੋਟਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਹਾਲਜ਼ਨ ਨੇ ਇਟਲੀ ਤੋਂ ਫੋਨ ’ਤੇ ਨੋਬਲ ਕਮੇਟੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਪਲ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ — ਖੁਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ — ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਵੇਗਾ। 2014 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਿਥਸੋਨੀਅਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ “ਨਿਊਟ੍ਰਿਨੋ ਮੈਨ” ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੀ ਰਕਮ 1.2 ਕਰੋੜ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਕਰੋਨਾ (ਲਗਭਗ 12 ਲੱਖ ਡਾਲਰ) ਹੈ। ਮੈਡਲ 10 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਸਵੀਡਨ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਕਾਰਲ XVI ਗੁਸਤਾਫ਼ ਵੱਲੋਂ ਸਟਾਕਹੋਮ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਸਮਾਰੋਹ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਇਸ ਸਾਲ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨੋਬਲ ਹੈ — ਪਹਿਲਾ ਚਿਕਿਤਸਾ ਦਾ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਨੋਬਲ ਜੌਹਨ ਕਲਾਰਕ, ਮਿਸ਼ੇਲ ਦੇਵੋਰੇਟ ਅਤੇ ਜੌਹਨ ਮਾਰਟਿਨਿਸ ਨੂੰ ਕੁਆਂਟਮ ਭੌਤਿਕੀ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਲਈ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।

ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ

• 6 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਹਾਲਜ਼ਨ (82) ਨੂੰ 2026 ਦਾ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਨੋਬਲ ਮਿਲਣ ਦਾ ਐਲਾਨ।
• ਆਈਸਕਿਊਬ ਨਿਊਟ੍ਰਿਨੋ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਤਾਰਾਮਈ ਉੱਚ-ਊਰਜਾ ਨਿਊਟ੍ਰਿਨੋ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਸਨਮਾਨ।
• 1988 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ਦੀ ਬਰਫ਼ ਵਿੱਚ ਸੈਂਸਰ ਜਾਲ ਦਾ ਵਿਚਾਰ; ਨਿਊਟ੍ਰਿਨੋ ਨੂੰ “ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਪੁਰਸਕਾਰ ਰਕਮ 1.2 ਕਰੋੜ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਕਰੋਨਾ; ਮੈਡਲ 10 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਸਟਾਕਹੋਮ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ।
• ਇਹ “ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦੀ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ” ਦੀ ਨੀਂਹ — ਦੂਰ ਦੀਆਂ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਅਤੇ ਤਾਰਾ ਵਿਸਫੋਟਾਂ ਦੀ ਸਮਝ।