ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਈਥੇਨੌਲ ਸਪਲਾਈ ਸਾਲ 2026-27 ਲਈ ਵੱਡਾ ਫੈਸਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਖੰਡ ਤੋਂ ਈਥੇਨੌਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਡਾਈਵਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ੀਰੋ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਤੇਲ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ 16 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਟੈਂਡਰ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰ ਗੰਨੇ ਦੇ ਰਸ, ਖੰਡ, ਖੰਡ ਸਿਰਪ ਜਾਂ ਬੀ-ਹੈਵੀ ਮੌਲੈਸਿਸ ਤੋਂ ਬਣੇ ਈਥੇਨੌਲ ਲਈ ਕੋਈ ਬੋਲੀ ਨਹੀਂ ਮੰਗੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਨਵੰਬਰ 2026 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਰਹੇ ਸਪਲਾਈ ਸਾਲ ਲਈ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇਗਾ।

ਇੰਡੀਅਨ ਆਇਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ, ਭਾਰਤ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ (BPCL) ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ (HPCL) ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਕੁੱਲ 11 ਅਰਬ ਲੀਟਰ ਈਥੇਨੌਲ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਬੋਲੀਆਂ ਸੱਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਾਰ ਇਜਾਜ਼ਤਯੋਗ ਫੀਡਸਟਾਕ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਮੱਕੀ, ਟੁੱਟਾ ਚੌਲ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਖਾਦ੍ਯ ਨਿਗਮ (FCI) ਦਾ ਸਰਪਲੱਸ ਚੌਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਾਰਾ ਈਥੇਨੌਲ ਅਨਾਜ ਤੋਂ ਹੀ ਬਣੇਗਾ, ਖੰਡ ਤੋਂ ਨਹੀਂ।

ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਈ ਅਹਿਮ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ, ਇਸ ਸਾਲ ਬਾਰਿਸ਼ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੰਨੇ ਦੀ ਫਸਲ ‘ਤੇ ਅਸਰ ਪੈਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ, ਘਰੇਲੂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਖੰਡ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖੰਡ ਖਪਤਕਾਰ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਘਰੇਲੂ ਖੰਡ ਸਪਲਾਈ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੇ ਖੰਡ ਨੂੰ ਈਥੇਨੌਲ ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਖੰਡ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ।

ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮੱਕੀ ਤੋਂ ਬਣੇ ਈਥੇਨੌਲ ‘ਤੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਰਾਸ਼ੀ ਵੀ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੱਕੀ-ਅਧਾਰਤ ਈਥੇਨੌਲ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ 5.79 ਰੁਪਏ ਦਾ ਇਨਸੈਂਟਿਵ ਮਿਲਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਘਟਾ ਕੇ 2.79 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਖਰੀਦ ਕੀਮਤ 71.86 ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 68.86 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਦਯੋਗ ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਦਮ ਨਾਲ ਮੱਕੀ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਅਤੇ ਈਥੇਨੌਲ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਕੁਝ ਦਬਾਅ ਪਵੇਗਾ, ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਖਾਦ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੰਡ ਸਪਲਾਈ ਪਹਿਲੀ ਤਰਜੀਹ ਹੈ।

ਧਿਆਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ E20 — ਯਾਨੀ 20 ਫੀਸਦੀ ਈਥੇਨੌਲ ਮਿਲਿਆ ਪੈਟਰੋਲ — ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲਾਜ਼ਮੀ ਮਿਆਰ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਈਥੇਨੌਲ ਦੀ ਲੋੜ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਖੰਡ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਨਾਜ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਖੰਡ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਲਈ ਰਾਹਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਖੰਡ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ‘ਤੇ ਲਗਾਮ ਲੱਗਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।

ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ

• ਭਾਰਤ ਨੇ 2026-27 ਈਥੇਨੌਲ ਸਪਲਾਈ ਸਾਲ ਲਈ ਖੰਡ ਡਾਈਵਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਜ਼ੀਰੋ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਗੰਨੇ ਦੇ ਰਸ, ਖੰਡ, ਸਿਰਪ ਜਾਂ ਬੀ-ਹੈਵੀ ਮੌਲੈਸਿਸ ਤੋਂ ਈਥੇਨੌਲ ਲਈ ਕੋਈ ਬੋਲੀ ਨਹੀਂ।
• ਇੰਡੀਅਨ ਆਇਲ, BPCL ਅਤੇ HPCL ਨੇ ਨਵੰਬਰ 2026 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲ ਲਈ 11 ਅਰਬ ਲੀਟਰ ਈਥੇਨੌਲ ਖਰੀਦਣ ਦਾ ਟੈਂਡਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।
• ਈਥੇਨੌਲ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਮੱਕੀ, ਟੁੱਟੇ ਚੌਲ ਅਤੇ FCI ਦੇ ਸਰਪਲੱਸ ਚੌਲ ਤੋਂ ਬਣੇਗਾ।
• ਕਮਜ਼ੋਰ ਬਾਰਿਸ਼, ਰਿਕਾਰਡ ਖੰਡ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਸਪਲਾਈ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ।
• ਮੱਕੀ-ਅਧਾਰਤ ਈਥੇਨੌਲ ‘ਤੇ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ 5.79 ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 2.79 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਖਰੀਦ ਕੀਮਤ 68.86 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਤੈਅ।