ਬੀਜਿੰਗ — ਚੀਨ ਨੇ ਟਨਲ ਬੋਰਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨਾਂ (TBMs) ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ‘ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਨਿਯੰਤਰਣ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਣਜ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਤੇ ਕਸਟਮਜ਼ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 19 ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਨਿਯਮ 18 ਨਵੰਬਰ 2026 ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਹੋਣਗੇ। ਚੀਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਵਰਤੋਂ (ਸਿਵਲ ਅਤੇ ਫੌਜੀ) ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਪ੍ਰਸਾਰ ਸੰਬੰਧੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਨਿਯੰਤਰਣ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ — ਸ਼ੀਲਡ ਅਤੇ ਹਾਰਡ-ਰਾਕ ਟਨਲ ਬੋਰਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਟਰਹੈੱਡ, ਸਕ੍ਰੂ ਕਨਵੇਅਰ, ਕੰਕਰੀਟ ਸੈਗਮੈਂਟ ਇਰੈਕਟਰ, ਮੇਨ ਡਰਾਈਵ ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੀਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। 3,000 ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉੱਚਾਈ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵੈੱਟ-ਮਿਕਸ ਸ਼ਾਟਕ੍ਰੀਟ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਾਕਿੰਗ ਐਕਸਕੈਵੇਟਰਾਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਹੋਣਗੇ। ਨਾਲ ਹੀ ਕੁਝ ਡਰੈਜਰ ਉਪਕਰਨਾਂ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਨਵੇਂ ਨਿਯਮਾਂ ਤਹਿਤ “ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰਾਂ” — ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੀਨ ਨਾਲ ਵਿਵਾਦ ਹਨ — ਨੂੰ ਨਿਰਯਾਤ ਲਈ ਚੀਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਲਾਇਸੈਂਸ ਲੈਣਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਬੀਜਿੰਗ ਨੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਦੇਸ਼ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਭੇਜਣ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਪਰ ਨਿਰਯਾਤਕਾਂ ਅਤੇ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਅਦਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਚੀਨੀ ਮੂਲ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਬਿਨਾਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਭੇਜੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ।

ਭਾਰਤ ਲਈ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ 2024 ਤੋਂ ਹੀ ਚੀਨ ਤੋਂ TBMs ਦੇ ਆਯਾਤ ਵਿੱਚ ਕਸਟਮਜ਼ ਕਲੀਅਰੈਂਸ ਦੀ ਦੇਰੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਮੈਟਰੋ ਰੇਲ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ, ਰੇਲ ਕੋਰੀਡੋਰਾਂ, ਰਾਜਮਾਰਗਾਂ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੁਰੰਗ ਪਰਿਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਕਤੂਬਰ 2024 ਵਿੱਚ ਵਣਜ ਮੰਤਰੀ ਪੀਯੂਸ਼ ਗੋਇਲ ਨੇ ਜਰਮਨ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਰਾਬਰਟ ਹੈਬੈਕ ਕੋਲ ਇਹ ਮੁੱਦਾ ਉਠਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਚੀਨ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਚੀਨੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਗਲੋਬਲ TBM ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਲਗਭਗ 70 ਫ਼ੀਸਦੀ ‘ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹਨ — 2025 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਨੇ 793 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੇ ਟਨਲਿੰਗ ਉਪਕਰਨ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ 109 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਦਾ ਸੱਤ ਗੁਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਐਲਾਨ ਉਸ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਚੀਨ 40 ਉੱਨਤ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀਆਂ — ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਨਤ ਸੋਲਰ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ AI ਪਲੈਟਫਾਰਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ — ‘ਤੇ ਨਿਰਯਾਤ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਦਯੋਗ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਡਿਲੀਵਰੀ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ; Herrenknecht ਜਿਹੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ

• ਚੀਨ ਨੇ 19 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ TBM ਨਿਰਯਾਤ ‘ਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ; 18 ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਲਾਗੂ
• ਕਾਰਨ: ਦੋਹਰੀ ਵਰਤੋਂ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ — ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਪ੍ਰਸਾਰ ਵਚਨਬੱਧਤਾਵਾਂ
• ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲਾਇਸੈਂਸ ਲਾਜ਼ਮੀ; ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਨਾ ਭੇਜਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ
• ਚੀਨ ਗਲੋਬਲ TBM ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ~70%; 2025 ਵਿੱਚ $793 ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਉਪਕਰਨ ਨਿਰਯਾਤ
• ਭਾਰਤ ‘ਤੇ ਅਸਰ: ਮੈਟਰੋ-ਰੇਲ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦੀ ਸੁਰੰਗ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ-ਲਾਗਤ ਵਧਣ ਦਾ ਖਦਸ਼ਾ; 2024 ਤੋਂ ਕਸਟਮਜ਼ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਜਾਰੀ