ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਦੂਜੇ ਹਫ਼ਤੇ ਕਟੌਤੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (ਆਰਬੀਆਈ) ਵੱਲੋਂ 23 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਅੰਕੜਾ ਪੂਰਕ (Weekly Statistical Supplement) ਮੁਤਾਬਕ 16 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਹੋਏ ਹਫ਼ਤੇ ਦੌਰਾਨ ਭੰਡਾਰ 5.011 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਘਟ ਕੇ 721.016 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ‘ਤੇ ਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ 8.578 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਕਮੀ 13.5 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

4 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਹੋਏ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਭੰਡਾਰ 785.706 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੇ ਸਰਬ-ਉੱਚ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਰਿਕਾਰਡ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦਾ ਭੰਡਾਰ ਲਗਭਗ 64.7 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਹੇਠਾਂ ਹੈ। ਭੰਡਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ — ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਸੰਪਤੀਆਂ (FCAs) — ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਈ ਅਤੇ ਇਹ ਘਟ ਕੇ 591.847 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਰਹਿ ਗਈਆਂ, ਜਦੋਂਕਿ ਸੋਨੇ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਦਾ ਮੁੱਲ 70.6 ਕਰੋੜ ਡਾਲਰ ਵਧ ਕੇ 105.8 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਕਾਸ ਅਧਿਕਾਰ (SDR) 3 ਕਰੋੜ ਡਾਲਰ ਵਧ ਕੇ 18.578 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਦਰਾ ਫੰਡ (IMF) ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ 1.1 ਕਰੋੜ ਡਾਲਰ ਵਧ ਕੇ 4.791 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਹੋ ਗਈ।

ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਆਰਬੀਆਈ ਵੱਲੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੱਸਾਖੇਪ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਰੁਪਏ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਅਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਹੈ। ਰੁਪਿਆ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਹੈ — 23 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਇਹ 13 ਪੈਸੇ ਘਟ ਕੇ 94.94 ਪ੍ਰਤੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਵੀਜ਼ਨਲ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਬੰਦ ਹੋਇਆ। ਡਾਲਰ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਮੰਗ, ਮਹਿੰਗੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੇ ਆਯਾਤ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਿਕਵਾਲੀ ਅਤੇ ਵਧ ਰਹੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਤਣਾਅ ਨੇ ਰੁਪਏ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧਾਇਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਆਰਬੀਆਈ ਵੱਲੋਂ ਵੇਚੇ ਗਏ ਡਾਲਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਮੁੱਲ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਵੀ ਕੁੱਲ ਅੰਕੜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਰਬੀਆਈ ਦੇ ਮਾਸਿਕ ਬੁਲੇਟਿਨ ਮੁਤਾਬਕ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਨੇ ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਸਪਾਟ ਮੁਦਰਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ 43.264 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧ ਖ਼ਰੀਦ ਕੀਤੀ — ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਤੀਜਾ ਮਹੀਨਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬੈਂਕ ਨੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਡਾਲਰ ਖ਼ਰੀਦੇ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਆਰਬੀਆਈ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ ਲਈ ਡਾਲਰ ਵੇਚ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹਾਲਾਤ ਮਿਲਣ ‘ਤੇ ਭੰਡਾਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਗੁਆ ਰਿਹਾ।

ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ 721 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਝਟਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਅਜੇ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਆਯਾਤ ਖ਼ਰਚੇ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਪਰ ਰੁਪਏ ‘ਤੇ ਜਾਰੀ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ‘ਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਨੇੜਿਓਂ ਨਜ਼ਰ ਰਹੇਗੀ।

ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ

• ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ 5.011 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਘਟ ਕੇ 721.016 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ‘ਤੇ ਆਇਆ — ਲਗਾਤਾਰ ਦੂਜੇ ਹਫ਼ਤੇ ਗਿਰਾਵਟ
• ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਸੰਪਤੀਆਂ ਘਟ ਕੇ 591.847 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਰਹੀਆਂ; ਸੋਨੇ ਦਾ ਭੰਡਾਰ 70.6 ਕਰੋੜ ਡਾਲਰ ਵਧ ਕੇ 105.8 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਹੋਇਆ
• 4 ਸਤੰਬਰ ਦੇ 785.706 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਭੰਡਾਰ ਲਗਭਗ 64.7 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਹੇਠਾਂ
• ਰੁਪਿਆ 23 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ 13 ਪੈਸੇ ਘਟ ਕੇ 94.94 ਪ੍ਰਤੀ ਡਾਲਰ ‘ਤੇ ਬੰਦ — ਆਰਬੀਆਈ ਦੇ ਹੱਸਾਖੇਪ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ
• ਆਰਬੀਆਈ ਨੇ ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਸਪਾਟ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ 43.264 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧ ਖ਼ਰੀਦ ਕੀਤੀ — ਲਗਾਤਾਰ ਤੀਜਾ ਮਹੀਨਾ