ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਸੀਜ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਮਿਸ਼ਨ ਫਾਰ ਏਅਰ ਕੁਆਲਿਟੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ (CAQM) ਨੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ-NCR ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੇਡਿਡ ਰਿਸਪਾਂਸ ਐਕਸ਼ਨ ਪਲਾਨ (GRAP) ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ ਲਾਗੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਰੋਕੂ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਉਪਾਅ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ ਹਨ।

CAQM ਦੇ ਬਿਆਨ ਮੁਤਾਬਕ 20 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਏਅਰ ਕੁਆਲਿਟੀ ਇੰਡੈਕਸ (AQI) 179 ਸੀ, ਜੋ ‘ਮੱਧਮ’ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ 21 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ 2 ਵਜੇ ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਕੇ 244 ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜੋ ‘ਖ਼ਰਾਬ’ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ (CPCB) ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸਵੇਰੇ 10 ਵਜੇ ਹੀ AQI 238 ਦਰਜ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਸ਼ਾਮ 4 ਵਜੇ ਤੱਕ ਇਹ 245 ਤੱਕ ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਨੋਇਡਾ ਵਿੱਚ 249 ਅਤੇ ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ 216 AQI ਦਰਜ ਹੋਇਆ — ਦੋਵੇਂ ‘ਖ਼ਰਾਬ’ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ। ਦੁਸਹਿਰੇ ਦੀਆਂ ਰਾਤ ਭਰ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤੇਜ਼ ਵਿਗਾੜ ਦਰਜ ਹੋਇਆ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮੰਤਰੀ ਮਨਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿਰਸਾ ਨੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਦੁਪਹਿਰ ਬਾਅਦ GRAP-1 ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।

GRAP ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਤਹਿਤ ਹੋਟਲਾਂ, ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਅੱਡਿਆਂ ਦੇ ਤੰਦੂਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਲੇ ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਬਾਲਣ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ‘ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਡੀਜ਼ਲ ਜਨਰੇਟਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਜਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਰਤਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਸੰਬੰਧਤ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੂੰ ਧੂੜ ਕੰਟਰੋਲ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ — ਸੜਕਾਂ ਦੀ ਮਕੈਨੀਕਲ ਸਫਾਈ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ, ਕੂੜੇ ਦਾ ਠੀਕ ਨਿਪਟਾਰਾ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੂੜਾ ਸਾੜਨ ‘ਤੇ ਰੋਕ — ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਢਾਹੁਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧੂੜ ਰੋਕੂ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ।

ਭਾਰਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ (IMD) ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟ੍ਰੌਪੀਕਲ ਮੀਟੀਓਰੋਲੋਜੀ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਮੁਤਾਬਕ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ AQI ‘ਖ਼ਰਾਬ’ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਰਹੇਗਾ। GRAP-1 ਤਦ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ AQI 201 ਤੋਂ 300 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹਰਿਆਣਾ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ NCR ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ‘ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਨਿਗਰਾਨੀ ਰੱਖਣ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ

• CAQM ਨੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ-NCR ਵਿੱਚ GRAP-1 ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ; ਇਹ ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ
• ਦਿੱਲੀ ਦਾ AQI ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਵਿੱਚ 179 (ਮੱਧਮ) ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 244 (ਖ਼ਰਾਬ) ਹੋਇਆ; ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ 245
• ਨੋਇਡਾ ਵਿੱਚ 249 ਅਤੇ ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ 216 AQI ਦਰਜ; ਦੁਸਹਿਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਵਾ ਵਿਗੜੀ
• ਤੰਦੂਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਲਾ-ਲੱਕੜ ‘ਤੇ ਰੋਕ, ਡੀਜ਼ਲ ਜਨਰੇਟਰ ਸਿਰਫ਼ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਿੱਚ; ਧੂੜ ਕੰਟਰੋਲ ਤੇਜ਼
• IMD ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ: ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ AQI ‘ਖ਼ਰਾਬ’ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹੇਗਾ