ਵਰਸਾਏ (ਫਰਾਂਸ), 17 ਅਕਤੂਬਰ — ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਘੜੀ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ। ਵਜ਼ਨ ਅਤੇ ਮਾਪਾਂ ਦੀ ਜਨਰਲ ਕਾਨਫਰੰਸ (CGPM) ਦੇ 28ਵੇਂ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਲੀਪ ਸੈਕੰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਤੁਰੰਤ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ “ਲੀਪ ਆਵਰ” ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਮਤੇ ਨੂੰ ਵੋਟ ਨਾਲ ਪਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ 15 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਲਿਆ ਗਿਆ।

1972 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਨਾਲ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੁੱਲ 27 ਲੀਪ ਸੈਕੰਡ ਜੋੜੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ — ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰ 2016 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ। ਧਰਤੀ ਦਾ ਘੁੰਮਣਾ ਅਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਪਰਮਾਣੂ ਘੜੀਆਂ ਸਥਿਰ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਫ਼ਰਕ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਹਰ ਡੇਢ-ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਘੜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੈਕੰਡ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਇਹ ਅਚਾਨਕ ਤਬਦੀਲੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ, ਦੂਰਸੰਚਾਰ, ਊਰਜਾ ਨੈੱਟਵਰਕ ਅਤੇ ਪੁਲਾੜ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਗਈ ਸੀ — ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਘੁੰਮਣ ਕਾਰਨ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੈਕੰਡ “ਘਟਾਉਣ” (ਨੈਗੇਟਿਵ ਲੀਪ ਸੈਕੰਡ) ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਡਿਜੀਟਲ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਨਜਿੱਠਿਆ ਸੀ।

ਨਵੇਂ ਮਤੇ ਮੁਤਾਬਕ 20 ਮਈ 2027 ਤੋਂ ਨਿਰੰਤਰ UTC (ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਿਡ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਟਾਈਮ) ਲਾਗੂ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਅਤੇ UTC ਤੇ ਧਰਤੀ-ਘੁੰਮਣ ਅਧਾਰਤ ਸਮੇਂ (UT1) ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇੱਕ ਘੰਟੇ (3,600 ਸੈਕੰਡ) ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਸਹਿ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਸਰਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ — ਹੁਣ ਹਰ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਕੰਡ ਜੋੜਨ ਦੀ ਥਾਂ ਸਦੀਆਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਘੰਟਾ ਜੋੜਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਲੋੜ ਸੈਂਕੜੇ ਜਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਪੈਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਮਤਾ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਬਹੁਮਤ ਨਾਲ ਪਾਸ ਹੋਇਆ। ਮਤਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਮੈਟਰੋਲੋਜਿਸਟ ਨੋਏਲ ਡੀਮਾਰਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਲ ਹੈ, UTC ਲਈ ਨਿਰਣਾਇਕ ਕਦਮ।” ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਮੈਟਰੋਲੋਜੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਜਾਰਜੈੱਟ ਮੈਕਡੋਨਲਡ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ “ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਲਈ UTC ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਸੰਗਿਕਤਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਏਗਾ।”

ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਣਨਾ ਕੰਪਿਊਟਰ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਨਿਰੰਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ — GPS, ਸੈਟੇਲਾਈਟ, ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਟ ਸਭ UTC ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਅਧਾਰਤ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ, ਉਹ UT1 ਦਾ ਡੇਟਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਉਸੇ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਮਾ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ‘ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।

ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ

• CGPM ਦੇ 28ਵੇਂ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ 15 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਲੀਪ ਸੈਕੰਡ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ
• 1972 ਤੋਂ 27 ਲੀਪ ਸੈਕੰਡ ਜੁੜੇ; ਆਖ਼ਰੀ 2016 ਵਿੱਚ ਜੁੜਿਆ ਸੀ
• ਨੈਗੇਟਿਵ ਲੀਪ ਸੈਕੰਡ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਤੋਂ ਬਚਾਅ; ਡਿਜੀਟਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ
• 20 ਮਈ 2027 ਤੋਂ ਨਿਰੰਤਰ UTC; ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਮਨਜ਼ੂਰ
• ਲੀਪ ਆਵਰ ਦੀ ਲੋੜ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗੀ; ਚੰਦਰ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ